Gratë shqiptare: Më shumë të diplomuara, por më pak të punësuara

Shqipëria po përballet me një paradoks të fortë demografik dhe socio-ekonomik. Ndonëse në vend vazhdojnë të lindin më shumë djem sesa vajza (me një raport prej 108 djem për 100 vajza në vitin 2025), gratë përbëjnë shumicën e popullsisë banuese në vend. Sipas të dhënave më të fundit të INSTAT për fundin e vitit 2025, në Shqipëri numëroheshin 1,181,981 gra dhe 1,153,949 burra. Ky dominim numerik i grave, i nxitur kryesisht nga emigracioni më i lartë i meshkujve dhe jetëgjatësia më e lartë e femrave, nuk po përkthehet në barazi të plotë ekonomike apo sociale.

Shkalla e diplomuarëve në arsimin e lartë është më e lartë për gratë, por ato përballen me një shkallë më të lartë papunësie dhe përfaqësim më të ulët në sipërmarrje. Gratë shqiptare po diplomohen më shumë se burrat, por ato po përballen me një shkallë më të lartë papunësie, përfaqësim më të ulët në sipërmarrje dhe një rrezik më të lartë për të rënë në varfëri.

Arsimi i lartë dominohet nga gratë, por tregu i punës mbetet i burrave

Në vitin akademik 2024-25, nga 28,939 studentë të diplomuar në arsimin e lartë, 65,3% ishin vajza. Ky dominim është i dukshëm edhe në stafin mësimor të arsimit 9-vjeçar (79,6%) dhe atij të mesëm (71,7%). Megjithatë, kur vjen puna te punësimi, shifrat përmbysen.

Shkalla e pjesëmarrjes në forcat e punës për grupmoshën 15-64 vjeç ishte 82,7% për burrat dhe vetëm 70,1% për gratë. Edhe më shqetësues është fakti se gjatë vitit 2025, shkalla e papunësisë për gratë u rrit me 0,6 pikë përqindjeje, duke arritur në 10,6%, ndërkohë që për burrat ajo u ul me 0,7 pikë përqindjeje, duke zbritur në 8,2%.

Për më tepër, struktura e punësimit të grave mbetet problematike. Rreth 38,4% e grave të punësuara punojnë në sektorin e bujqësisë, shpesh në pozicione me produktivitet dhe pagë të ulët. Gjithashtu, 25,0% e grave të punësuara janë punëtore pa pagesë në bizneset e tyre familjare, duke mos pasur pavarësi të plotë financiare.

Rreziku i varfërisë dhe hendeku financiar

Ky disbalancë reflektohet direkt në mirëqenien e familjeve shqiptare. Shpenzimet mesatare mujore për konsum në vitin 2024 ishin dukshëm më të ulëta për familjet me kryefamiljare grua (76,235 lekë) krahasuar me ato me kryefamiljar burrë (96,359 lekë). Rreziku për të qenë i varfër ose përjashtimi social (AROPE) ishte gjithashtu më i lartë te gratë në vitin 2024, duke arritur në 41,5%, krahasuar me 39,4% për burrat.

Edhe në sipërmarrje, gratë mbeten të nënpërfaqësuara. Vetëm 31,6% e ndërmarrjeve aktive në vitin 2025 kishin pronare ose administratore gra, ku shumica e tyre përqendroheshin në biznese shumë të vogla me 1-4 të punësuar (32,7%) dhe kryesisht në sektorin e shërbimeve.

Analiza e Alb.Markets

Nga pikëpamja jonë editoriale, Shqipëria po dështon në kapitalizimin e potencialit të saj më të madh arsimor: grave të diplomuara. Gratë shqiptare po diplomohen më shumë se burrat, por ato po përballen me një shkallë më të lartë papunësie, përfaqësim më të ulët në sipërmarrje dhe një rrezik më të lartë për të rënë në varfëri.

Si argument kundërshtues, mund të pretendohet se zgjedhjet e karrierës dhe faktorët kulturorë luajnë një rol vendimtar. Për shembull, djemtë vazhdojnë të dominojnë në degë me të ardhura më të larta potenciale si "Inxhinieri, prodhim dhe ndërtim" (25,1%) dhe "TIK" (14,0%), ndërsa vajzat zgjedhin më shumë fushën e "Shëndetit dhe mirëqenies" (27,6%), ku pagat shpesh janë të rregulluara nga shteti ose më të ulëta. Megjithatë, sipas analizës sonë, ky argument dështon të shpjegojë pse shkalla e papunësisë për gratë u rrit në vitin 2025, ndërsa për burrat u ul. Kjo tregon qartë ekzistencën e barrierave strukturore, mungesës së politikave mbështetëse për kujdesin ndaj fëmijëve dhe një tregu krediti që ende anon nga burrat.

Për sa kohë që strukturat mbështetëse sociale dhe tregu i punës nuk përshtaten për të lehtësuar integrimin e grave, Shqipëria do të vazhdojë të vuajë nga një humbje e konsiderueshme e produktivitetit ekonomik, duke mbajtur një pjesë të madhe të popullsisë së saj më të arsimuar në rrezikun e varfërisë.