Fondet e përbashkëta mund të blihen dhe të shiten përmes disa kanaleve. Në Shtetet e Bashkuara, shumë investitorë i përdorin brenda planeve të pensionit, si planet 401(k) dhe Individual Retirement Accounts ose IRA. Ato mund të blihen edhe përmes një firme brokerimi, një banke ose drejtpërdrejt nga vetë shoqëria e fondit.
Një urdhër për të blerë ose shitur një fond të përbashkët mund të jepet gjatë kohës kur Bursa e Nju Jorkut është e hapur. Megjithatë, te fondet e hapura, koha e dërgimit të urdhrit nuk do të thotë se investitori merr një çmim që ndryshon në çdo sekondë si te një aksion. Çmimi i fondit përcaktohet një herë në ditë, pasi tregu i aksioneve mbyllet.
Si çmohen fondet e përbashkëta?
Pas mbylljes së tregut, shoqëria e fondit llogarit vlerën neto të aktiveve, të njohur me shkurtesën NAV, për secilin fond që ofron. NAV-i për kuotë tregon vlerën neto që i korrespondon çdo kuote në qarkullim.
Llogaritja nis me të gjitha aktivet e fondit. Këtu përfshihen paratë e gatshme dhe letrat me vlerë që fondi zotëron. Nga kjo shumë zbriten të gjitha detyrimet. Vlera e mbetur pjesëtohet me numrin e kuotave në qarkullim.
Formula e NAV-it për kuotë
NAV për kuotë = (paratë + letrat me vlerë − detyrimet) ÷ numri i kuotave në qarkullim
Kuotat e fondeve të hapura krijohen vetëm në fund të ditës për shkak të mënyrës si përcaktohet ky çmim. Shoqëria e fondit duhet të dijë vlerën e të gjitha aktiveve dhe detyrimeve përpara se të llogarisë çmimin e saktë për kuotë.
Shembull i plotë i llogaritjes së NAV-it
Supozoni se fondi i përbashkët ABC ka 50 milionë dollarë aktive dhe 10 milionë dollarë detyrime. Vlera neto e fondit është:
50 milionë USD − 10 milionë USD = 40 milionë USD
Fondi ka 4 milionë kuota në qarkullim. Duke pjesëtuar vlerën neto prej 40 milionë dollarësh me 4 milionë kuota, merret:
40 milionë USD ÷ 4 milionë kuota = 10 USD për kuotë
Pra, çmimi i llogaritur në fund të ditës është 10 dollarë për kuotë. Ky është çmimi që del nga aktivet dhe detyrimet e fondit, jo nga një kuotim që lëviz vazhdimisht gjatë seancës.
Pse tarifat duhet të shqyrtohen me kujdes?
Kostot dhe tarifat ndryshojnë shumë nga një fond në tjetrin dhe mund të lindin në disa mënyra. Materiali thekson se investitori duhet të lexojë me kujdes prospektin e çdo fondi. Prospekti përshkruan strukturën e tarifave dhe kushtet që zbatohen për blerjen, mbajtjen dhe shlyerjen e kuotave.
Burimi sugjeron gjithashtu konsultimin me një këshilltar profesionist për të përcaktuar se cilat fonde janë më të përshtatshme për nevojat e veçanta të investitorit. Kjo është e rëndësishme sepse dy fonde mund të kenë strategji të ngjashme, por kosto dhe kushte shumë të ndryshme.
Ngarkesa hyrëse: front-end load
Kur investohet në kuota të Klasës A, zakonisht mund të ketë një tarifë blerjeje të quajtur front-end load. Investitori paguan një përqindje të shumës së blerjes sa herë që blen kuota. Materiali vëren se disa blerje të kryera nga një këshilltar profesionist mund të përjashtohen nga kjo tarifë.
Ngarkesat hyrëse zakonisht paraqiten në burim në intervalin 3% deri në 5%, megjithëse mund të jenë edhe më të larta.
Shembull me një ngarkesë hyrëse 5%
Një investitor dëshiron të blejë 10,000 dollarë kuota të një fondi të Klasës A. Nëse fondi ka ngarkesë hyrëse 5%, tarifa është:
10,000 USD × 5% = 500 USD
Kjo shumë zbritet nga kapitali i investuar. Prandaj, vetëm 9,500 dollarë përdoren për të blerë kuota, edhe pse investitori pagoi gjithsej 10,000 dollarë.
Ky shembull tregon se tarifa hyrëse ul menjëherë shumën që fillon të punojë në fond.
Ngarkesa dalëse: back-end load ose CDSC
Kur blihen kuota të Klasës C, mund të zbatohet një tarifë e quajtur back-end load. Ajo njihet edhe si contingent deferred sales charge, ose CDSC.
Në këtë strukturë, investitori nuk paguan tarifë në momentin e blerjes. Tarifa mund të lindë nëse kuotat shiten përpara përfundimit të periudhës së përcaktuar në prospekt. Shuma zakonisht llogaritet si përqindje e vlerës në dollarë të shlyerjes dhe varet nga numri i viteve për të cilat është mbajtur pozicioni.
Periudha e përmendur në material është zakonisht nga një deri në tre vjet. Nëse kuotat mbahen deri pas përfundimit të afatit të përcaktuar, ngarkesa dalëse nuk paguhet.
Kuotat e blera në data të ndryshme
Nëse investitori ka blerë kuota të të njëjtit fond në ditë të ndryshme, shumë fonde e llogarisin tarifën CDSC sipas metodës hyrja e parë, dalja e parë, e njohur si FIFO. Kjo do të thotë se kuotat e blera të parat konsiderohen edhe kuotat e shitura të parat.
Rendi ka rëndësi sepse kuotat më të vjetra mund të kenë kaluar më shumë kohë në fond dhe tarifa e tyre mund të jetë më e ulët ose mund të ketë përfunduar plotësisht, sipas kushteve të prospektit.
Tarifat e shlyerjes afatshkurtër
Disa fonde duan të pengojnë tregtimin shumë afatshkurtër, sepse hyrjet dhe daljet e shpeshta mund të jenë të pafavorshme për investitorët e tjerë të fondit. Për këtë arsye, ato vendosin tarifa të shlyerjes afatshkurtër, të njohura edhe me shkurtesën STR.
Kjo tarifë zakonisht zbatohet kur shlyerja bëhet brenda një periudhe që mund të shkojë nga shtatë ditë deri në gjashtë muaj pas blerjes fillestare. Investitori duhet të kontrollojë afatin specifik të fondit, sepse tarifa varet nga rregullat e prospektit.
Fondet pa ngarkesë: no-load
Investitorët që i marrin vetë vendimet mund të shmangin disa tarifa shitjeje duke blerë fonde no-load. Në një fond të tillë, vetë fondi nuk ngarkon drejtpërdrejt tarifë kur kuotat blihen ose shlyhen.
Megjithatë, termi no-load nuk do të thotë se transaksioni është domosdoshmërisht pa çdo kosto. Brokeri ose këshilltari i investitorit mund të vendosë një tarifë transaksioni. Prandaj duhet dalluar tarifa e fondit nga tarifa që mund të ngarkohet nga ndërmjetësi.
Fondet pa tarifë transaksioni: NTF
Ekzistojnë edhe fonde No Transaction Fee, të njohura me shkurtesën NTF. Kjo do të thotë se brokeri ose këshilltari nuk ngarkon tarifë për secilin transaksion të investitorit.
Edhe këtu, mungesa e tarifës së transaksionit nga ndërmjetësi nuk do të thotë se fondi nuk ka kosto të tjera. Vetë fondi mund të aplikojë një ngarkesë hyrëse, një tarifë STR ose një ngarkesë dalëse për blerjen ose shlyerjen.
Dallimi thelbësor
No-load lidhet me tarifën e shitjes që ngarkon vetë fondi. NTF lidhet me tarifën që brokeri ose këshilltari ngarkon për transaksionin. Një fond mund të jetë NTF dhe përsëri të ketë tarifa të vendosura nga fondi.
Tarifat 12b-1
Tarifat 12b-1 mund të përdoren si kompensim për profesionistin e investimeve për shpenzimet që ai kryen në marketingun dhe shërbimin e investimit në fond. Ato janë një tjetër kategori kostoje që duhet kërkuar në dokumentet e fondit.
Edhe kur tarifa nuk shfaqet si një pagesë e veçantë në momentin e urdhrit, ajo është kosto që lidhet me investimin dhe ndikon rezultatin që mbetet për investitorin.
Tarifat e menaxhimit
Të gjitha fondet ngarkojnë një tarifë menaxhimi. Kjo tarifë kompenson administrimin profesional të fondit dhe ul fitimet e përgjithshme që fondi mund t'u kalojë investitorëve.
Tarifa e menaxhimit duhet të deklarohet në prospektin e fondit. Investitori duhet ta lexojë së bashku me tarifat e tjera, sepse rezultati neto varet jo vetëm nga performanca e aktiveve, por edhe nga kostot që zbriten gjatë investimit.
Leximi i prospektit dhe rreziku i kapitalit
Prospekti është dokumenti ku duhen kontrolluar ngarkesa hyrëse, ngarkesa dalëse, periudha e CDSC-së, tarifat STR, statusi no-load ose NTF, tarifat 12b-1 dhe tarifa e menaxhimit. Emërtimi i fondit nuk mjafton për të kuptuar koston; duhet parë se kush e ngarkon tarifën, kur aplikohet dhe nga cila shumë zbritet.
Së fundi, struktura e tarifave nuk e eliminon rrezikun e investimit. Fondet e përbashkëta mbajnë aktive që mund të humbasin vlerë. Investitori mund të humbasë një pjesë ose të gjithë principalin, ndërsa tarifat mund ta ulin më tej rezultatin neto.