Ndërhyrja e Bordit të Transparencës rrezikon t'u kushtojë taksapaguesve 12 milionë euro dëmshpërblim

Përpjekja e qeverisë shqiptare për të kontrolluar çmimet e karburanteve përmes mekanizmave administrativë po kthehet në një faturë të drejtpërdrejtë financiare për buxhetin e shtetit. Më 19 shtator, Gjykata Administrative nis shqyrtimin e padive individuale të depozituara nga tetë operatorë kryesorë të importit dhe tregtimit të hidrokarbureve, të cilët kërkojnë nga 11.8 deri në 12 milionë euro dëmshpërblim. Kompanitë pretendojnë se Bordi i Transparencës u ka shkaktuar humbje të mëdha direkte duke zbatuar një formulë të gabuar, e cila i detyroi ato të vendosnin çmime tregtimi nën koston reale të importit.

Çështja qendrore teknike lidhet me keqdekodimin e strukturës së kontratave ndërkombëtare nga ana e autoriteteve shtetërore. Që nga viti 2024, tregtia ndërkombëtare e karburanteve nuk operon më mbi bazën e kontratave FOB (Free on Board), por bazohet te kontratat CIF (Cost, Insurance, Freight), të cilat përfshijnë në çmimin bazë edhe shpenzimet e transportit dhe sigurimit detar. Pavarësisht këtij ndryshimi strukturor, Bordi i Transparencës vazhdoi të llogariste çmimet tavan në tregun vendas mbi treguesin FOB, duke shmangur kostot shtesë prej 45 deri në 50 dollarë për ton.

Kjo mospërputhje krijoi një paradoks rregullator dhe financiar brenda vetë strukturave shtetërore. Ndërsa Bordi i Transparencës fiksonte çmimin përfundimtar të shitjes mbi bazën e treguesit më të ulët FOB, administrata doganore llogariste Tatimin mbi Vlerën e Shtuar (TVSH) mbi bazën e çmimit real CIF. Si rezultat i këtij disbalanci administrativ, tregtarët e naftës pësuan një humbje neto prej rreth 4.7 lekësh për çdo litër të tregtuar në tregun vendas.

Analiza e Alb.Markets

Përplasja gjyqësore mes tregtarëve të naftës dhe qeverisë shqiptare është pasojë e pritshme e ndërhyrjeve administrative në tregjet e lira. Bordi i Transparencës, i krijuar si një masë emergjente gjatë krizës së vitit 2022, provoi se organet administrative e kanë të pamundur të ndjekin me fleksibilitet dhe saktësi dinamikën e tregjeve financiare ndërkombëtare. Përdorimi i formulave të ngrira dhe mospërputhja mes metodologjisë së Bordit dhe rregullave të mbledhjes së TVSH-së nga doganat krijoi një deformim të pastër tregtar.

Kërkesa prej 12 milionë eurosh për dëmshpërblim përfaqëson një rrezik real për financat publike. Nëse Gjykata Administrative vendos në favor të operatorëve privatë, kostoja e mbajtjes artificiale të çmimeve nuk do të mbulohet nga fitimet e kompanive, por nga taksapaguesit shqiptarë. Kjo vërteton se ndërhyrja administrative nuk e eliminon koston e tregut, por vetëm e shtyn dhe e transferon atë te buxheti i shtetit.

Në kushtet kur tensionet gjeopolitike në Lindjen e Mesme dhe shqetësimet rreth Ngushticës së Hormuzit po rrisin përsëri çmimet e naftës në bursat ndërkombëtare — ku treguesi Platts është rritur nga 1,300 në 1,450 dollarë për ton dhe çmimet në pompë kanë kaluar sërish nivelin e 200 lekëve për litër — përsëritja e skenarëve me borde administrative do të përbënte një gabim të përsëritur strategjik. E vetmja rrugë e qëndrueshme për zbutjen e goditjeve të çmimeve mbetet rishikimi i ngarkesës fiskale mbi karburantet dhe jo fiksimi i çmimeve administrative nën koston reale të tregut.