Pagesat nga xhepi e bëjnë shëndetësinë luks: Pse shqiptarët po braktisin ekzaminimet mjekësore

Shqiptarët vazhdojnë të përballen me një nga sistemet më të shtrenjta dhe më të papërballueshme shëndetësore në Europë, ku kostot e larta financiare po detyrojnë një pjesë të madhe të popullsisë të heqë dorë nga ekzaminimet e domosdoshme mjekësore. Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat të analizuara nga Alb.Markets, plot 8% e popullsisë shqiptare të moshës 16 vjeç e lart raportoi në vitin 2024 se nuk kishte kryer një ekzaminim mjekësor të nevojshëm sepse ishte shumë i shtrenjtë. Ky tregues është alarmant jo vetëm në krahasim me mesataren e Bashkimit Europian, por edhe në raport me vendet e rajonit të Ballkanit Perëndimor.

Kjo shifër e lartë dëshmon për një dështim strukturor të skemave të sigurimit shëndetësor dhe financimit publik në vend. Ndërsa në Shqipëri kostoja mbetet pengesa kryesore për 8% të popullsisë, mesatarja e Bashkimit Europian për të njëjtën pengesë ishte vetëm 1% në vitin 2025. Ky hendek i madh tregon se premtimet për "shëndetësi falas" mbeten larg realitetit të përditshëm të qytetarëve shqiptarë, të cilët detyrohen të mbajnë vetë barrën kryesore financiare për shëndetin e tyre.

Krahasimi me Rajonin dhe BE-në

Përveç Greqisë, e cila regjistroi një normë prej 8.8% në vitin 2025, Shqipëria ka nivelin më të lartë në Europë të vetëraportuar për pamundësinë financiare për të marrë kujdes mjekësor. Pas Shqipërisë dhe Greqisë, diferenca me vendet e tjera europiane është e jashtëzakonshme: në Letoni kjo pengesë prekte vetëm 2.5% të popullsisë, në Rumani 2%, në Francë 1.9% dhe në Itali 1.6%.

Edhe brenda rajonit të Ballkanit Perëndimor, Shqipëria qëndron në një pozicion ekstremisht të pafavorshëm. Në Serbi, vetëm 1.1% e popullsisë raportoi se ekzaminimi mjekësor ishte shumë i shtrenjtë në vitin 2025. Për Maqedoninë e Veriut kjo shifër ishte 1.2% në vitin 2024, në Malin e Zi vetëm 0.3%, ndërsa në Bosnjë-Hercegovinë ishte 0.4% në vitin 2023. Kjo tregon se sistemet fqinje, pavarësisht sfidave të ngjashme ekonomike, arrijnë të ofrojnë një mbrojtje shumë më të mirë sociale për qytetarët e tyre sesa sistemi shqiptar.

Shkaqet e Tjera të Nevojave të Paplotësuara

Përveç kostos direkte, qytetarët në Shqipëri përballen edhe me barriera të tjera brenda sistemit. Në vitin 2024, 1.5% e popullsisë deklaroi se nuk kishte marrë ekzaminimin mjekësor për shkak të listave të gjata të pritjes, ndërsa 0.2% për shkak të largësisë gjeografike nga shërbimi. Së bashku me koston, këto tri pengesa kryesore të sistemit shëndetësor prekën 9.8% të popullsisë 16 vjeç e lart në Shqipëri, krahasuar me vetëm 2.4% që është mesatarja përkatëse në BE.

Sipas anketës së Eurostat, ekzistojnë edhe faktorë të tjerë subjektivë dhe logjistikë që ndikojnë në mosmarrjen e kujdesit mjekësor në vend:

• Prisnin të shihnin nëse përmirësohej vetë: 2% e popullsisë (arsyeja e dytë më e shpeshtë pas kostos).
• Mungesa e kohës: 1.8% e qytetarëve në vitin 2024, me një rritje progresive nga 1.6% në vitin 2023 dhe 1.5% në vitin 2022.
• Frika nga mjeku apo trajtimi: 0.2% e popullsisë.
• Mosnjohja e një mjeku të mirë: 0.1% e qytetarëve.

Në tërësi, kur mblidhen të gjitha arsyet e mundshme, rreth 14.9% e shqiptarëve raportuan se kishin pasur të paktën një nevojë të paplotësuar për ekzaminim mjekësor gjatë vitit 2024, ndërsa vetëm 85.1% deklaruan se nuk kishin pasur pengesa të tilla.

Analiza e Alb.Markets

Niveli i lartë i mosmarrjes së ekzaminimeve për shkak të kostos financiare përputhet plotësisht me treguesit makroekonomikë të konsumit dhe financimit të shëndetësisë në Shqipëri. Konsumi individual për shëndetësinë në Shqipëri ishte vetëm 662 euro për banor në vitin 2025, krahasuar me një mesatare prej 3,675 eurosh në Bashkimin Europian. Edhe kur eliminohet efekti i diferencave të çmimeve (në terma të fuqisë blerëse), konsumi real i mallrave dhe shërbimeve shëndetësore në Shqipëri mbetet vetëm në nivelin e rreth 40% të mesatares europiane.

Problemi më i madh qëndron te struktura e financimit. Sipas të dhënave të Bankës Botërore për vitin 2023, pothuajse gjysma e të gjitha shpenzimeve korrente për shëndetësinë në Shqipëri (saktësisht 48.27%) paguhet drejtpërdrejt nga xhepi i familjeve. Kjo është barra më e lartë financiare direkte për familjet në të gjithë Europën. Në të kundërt, në BE, pagesat nga xhepi përfaqësojnë mesatarisht vetëm 14.9% të faturës shëndetësore.

Skemat qeveritare dhe ato të sigurimit të detyrueshëm në Shqipëri mbulojnë vetëm 49.6% të shpenzimeve korrente për shëndetësinë, ndërsa në BE ky mbulim publik arrin në mesatarisht 80.6%. Kjo diferencë dramatike shpjegon se pse një pjesë e konsiderueshme e popullsisë shqiptare zgjedh të mos shkojë te mjeku: për shumë prej tyre, pagesa e drejtpërdrejtë është thjesht e papërballueshme për buxhetin familjar.

Konsumi për shëndetësinë, vetëm 40% e BE-së; gjysmën e faturës e paguajnë familjet, rekord në Europë

Shpërndaje citimin

Nga perspektiva analitike, ekziston një argument tjetër që duhet marrë parasysh: mbrojtësit e politikave aktuale shëndetësore mund të pretendojnë se infrastruktura publike është zgjeruar dhe se ekzaminimet bazë ofrohen pa pagesë përmes qendrave të kujdesit parësor dhe kontrollit mjekësor bazë (check-up). Megjithatë, ky argument rrëzohet nga vetë perceptimi dhe sjellja e qytetarëve të dokumentuar nga Eurostat. Edhe nëse ekzistojnë shërbime teorikisht "falas", mungesa e barnave të rimbursueshme me efikasitet të lartë, nevojat për ekzaminime të specializuara që nuk mbulohen në kohë nga spitalet publike, si dhe kostot e larta të sektorit privat (ku qytetarët shpesh drejtohen për të shmangur listات e gjata të pritjes) e bëjnë barrierën financiare të pakapërcyeshme. Pa një rritje serioze të financimit publik dhe pa një reformë të thellë të skemës së sigurimeve, shëndeti në Shqipëri do të mbetet një luks që jo të gjithë mund t'i lejojnë vetes.