Indeksi i çmimeve të konsumit në Mbretërinë e Bashkuar mat si ndryshon me kalimin e kohës kostoja e një shporte mallrash dhe shërbimesh të blera nga familjet. Çmimet ndikojnë drejtpërdrejt në vendimet e konsumatorëve, prandaj ky indeks është një nga matjet kryesore për të kuptuar inflacionin, fuqinë blerëse dhe ekuilibrin ndërmjet kërkesës dhe ofertës në ekonominë britanike.
Çfarë përmban shporta e konsumit?
Shporta ndahet në dymbëdhjetë kategori kryesore. Materiali burimor përmend ushqimet, veshjet, banesën, pajisjet shtëpiake, shëndetësinë, transportin, rekreacionin dhe kategori të tjera. Jo çdo pjesë ka të njëjtën peshë: banesa dhe transporti ndikojnë më shumë në indeks, sepse zakonisht zënë pjesë më të madhe në buxhetin e familjeve.
IÇK-ja përdoret edhe për të përshtatur vlera të ndryshme monetare me ndryshimin e çmimeve. Burimi përmend pagat e përcaktuara përmes marrëveshjeve kolektive, kontratat e biznesit, pagesat e pensioneve, qiratë, kreditë studentore dhe taksat. Qëllimi është që këto shuma të interpretohen në terma realë, duke marrë parasysh sa ka ndryshuar fuqia blerëse e paundit.
Si mblidhen dhe publikohen të dhënat?
Disa mallra dhe shërbime, si arsimi dhe rekreacioni, kanë modele të forta sezonale në shitje dhe çmime. Për këtë arsye, seria përshtatet sezonalisht në mënyrë që ndryshimet e zakonshme të vitit të mos ngatërrohen me një prirje të re inflacioniste.
Për llogaritjen e indeksit mblidhen afërsisht 10,000 vëzhgime çmimesh nga 141 pika shitjeje. Zyra për Statistikat Kombëtare, ONS, i publikon të dhënat zakonisht pranë datës 18 të çdo muaji, në orën 07:00 sipas kohës së Londrës, brenda publikimit për inflacionin e çmimeve të konsumit. ONS publikon si të dhënat e çmimeve, ashtu edhe një gamë të gjerë statistikash të tjera me interes publik.
Çfarë tregon IÇK-ja për kërkesën dhe ofertën?
Kur kërkesa për mallra dhe shërbime tejkalon ofertën, presioni mbi çmimet rritet: më shumë paund ndjekin një sasi më të kufizuar produktesh. Në të kundërt, nëse kërkesa bie ndërsa oferta mbetet e pandryshuar, bizneset mund të detyrohen të ulin çmimet për të shitur inventarin.
Ndryshimi i çmimeve analizohet si në bazë vjetore, ashtu edhe mujore. Ushqimet, energjia dhe banesa mund ta lëvizin ndjeshëm indeksin e përgjithshëm; prandaj vëzhguesit i shohin edhe veçmas, për të kuptuar nëse ndryshimi po vjen nga një kategori e kufizuar apo nga presione më të përhapura në ekonomi.
Inflacioni, deflacioni dhe Banka e Anglisë
Përshpejtimi i çmimeve ul përballueshmërinë dhe mund të krijojë presione inflacioniste më të qëndrueshme. Në këtë situatë, Banka e Anglisë mund të shtrëngojë politikën monetare për të frenuar kërkesën, për të mbajtur pritjet e inflacionit nën kontroll dhe për të rikthyer ekuilibrin ekonomik.
Ngadalësimi i inflacionit nuk është i njëjtë me deflacionin. Deflacioni ndodh kur niveli i çmimeve bie. Burimi shpjegon se një rënie e tillë mund të sinjalizojë ekonomi të dobët, ngadalësim të rritjes së popullsisë ose recesion. Nëse kërkesa mbetet e dobët për një kohë të gjatë, mund të pasojnë ulje pagash, humbje vendesh pune dhe rënie të ndjeshme të vlerës së portofolëve të investimit.
Pas Depresionit të Madh të viteve 1930, bankat qendrore janë përpjekur të shmangin episode të zgjatura deflacioniste, duke parapëlqyer rritje të ngadaltë dhe të qëndrueshme të çmimeve që shoqëron rritjen ekonomike dhe demografike. Materiali burimor thekson se objektivi i inflacionit i Bankës së Anglisë është 2%, njësoj si në shumë ekonomi të zhvilluara.
Paundi, tregtia dhe tregjet financiare
Shtrëngimi monetar mund ta dobësojë kërkesën. Nëse normat rriten për të ulur inflacionin, paundi mund të forcohet. Kjo mund ta vështirësojë konkurrueshmërinë tregtare, sepse blerësit e huaj duhet të paguajnë më shumë për eksportet britanike. Si pasojë, kompanitë e Mbretërisë së Bashkuar mund të përballen me shitje dhe fitime më të ulëta në tregjet ndërkombëtare.
Kur Banka e Anglisë duhet të shtrëngojë politikën gjatë një episodi inflacionist, çmimet e aksioneve dhe obligacioneve mund të bien. Megjithatë, reagimi varet nga ajo që tregu kishte parashikuar më parë dhe nga fakti nëse inflacioni i publikuar del mbi apo nën pritjet.
Si mund të parashikohet drejtimi i çmimeve?
Oferta monetare ndihmon në vlerësimin e rrezikut inflacionist: nëse sasia e parasë rritet pa një rritje përpjesëtimore të produktivitetit, presioni mbi çmimet mund të shtohet. Çmimet ditore të mallrave bazë janë gjithashtu të rëndësishme, sepse shumë prej tyre hyjnë si lëndë të para në mallrat dhe shërbimet e konsumit.
Për të kuptuar sa i ngushtë është tregu i punës, duhen parë pagat, punësimi dhe papunësia. Rritja e pagave në një treg pune të ngushtë mund ta bëjë inflacionin më të lartë dhe më të qëndrueshëm. Shitjet me pakicë japin informacion për intensitetin e transaksioneve dhe forcën e kërkesës së konsumatorëve.
Pse IÇK-ja ka rëndësi për familjet dhe ekonominë?
Inflacioni i detyron konsumatorët të përballen me kufizime më të forta buxhetore, fuqi blerëse më të ulët dhe më shumë vështirësi në planifikimin e së ardhmes. Burimi nënvizon se një periudhë inflacioni të lartë mund të pasohet nga recesion, sepse bankat qendrore shtrëngojnë politikën për ta ulur atë.
Për këtë arsye, IÇK-ja duhet analizuar jo vetëm si një numër i vetëm, por si ritmi me të cilin çmimet po përshpejtohen, po ngadalësohen ose po bien, cilat kategori po e shkaktojnë lëvizjen dhe si mund të reagojë politika monetare.