Lista e kontrollit në tregtim është një mjet i thjeshtë, por funksioni i saj lidhet me një problem serioz: njeriu mund të harrojë hapa të rëndësishëm kur përballet me shumë informacion, presion kohe dhe pasoja financiare. Materiali burimor e lidh këtë ide me industrinë e aviacionit dhe me përdorimin e listave të kontrollit në vitet 1930 për avionin një avion ushtarak historik.
Avioni ishte më kompleks se modelet e mëparshme dhe kërkonte që ekuipazhi të ndiqte një numër të madh hapash. Lista e kontrollit u përdor për të ulur gabimet njerëzore, për të menaxhuar kompleksitetin dhe për të rritur sigurinë e efikasitetin. Në tregtim, parimi është i ngjashëm: edhe një tregtar me përvojë mund të anashkalojë një element vendimtar kur lëvizjet e çmimeve janë të shpejta ose emocionet janë të forta.
Çfarë bën lista e kontrollit?
Lista e kontrollit e detyron tregtarin të kalojë nëpër të njëjtat pyetje themelore përpara se të marrë një vendim. Ajo nuk premton që transaksioni do të jetë fitues dhe nuk zëvendëson analizën. Vlera e saj është se krijon një standard minimal përgatitjeje dhe zvogëlon mundësinë që një transaksion të hapet vetëm nga impulsi.
Kur përdoret vazhdimisht, lista e bën më të lehtë edhe rishikimin e mëvonshëm. Tregtari mund të shohë nëse të gjitha kushtet ishin përmbushur dhe nëse rezultati ishte pasojë e metodës apo e një devijimi nga procesi.
1. Drejtimi i tregut
Pyetja e parë është nëse tregu po lëviz lart, poshtë apo anash. Një strategji mund të funksionojë ndryshe në një prirje rritëse, në një prirje rënëse ose në një interval pa drejtim të qartë. Prandaj, tregtari duhet të identifikojë mjedisin përpara se të vendosë nëse ideja e tij përshtatet me të.
Kjo pikë nuk kërkon që drejtimi të parashikohet me siguri. Ajo kërkon vetëm që tregtari të mos veprojë pa e marrë parasysh strukturën e përgjithshme të lëvizjes.
2. Sezonaliteti
Sezonaliteti i referohet mënyrës se si periudha të ndryshme të vitit mund të ndikojnë tregun ose një instrument të caktuar. Lista duhet ta kujtojë tregtarin të kontrollojë nëse ekziston një prirje sezonale që lidhet me idenë e tij.
Sezonaliteti nuk është një garanci dhe nuk duhet të përdoret i vetëm. Ai është një element konteksti që mund të mbështesë ose të vërë në dyshim një transaksion, në varësi të kushteve të tjera.
3. Bazat aktuale
Tregtari duhet të vlerësojë treguesit makroekonomikë dhe ngjarjet e lajmeve që mund të ndikojnë pozicionin. Kjo përfshin informacionin që është publikuar tashmë dhe ngjarjet e planifikuara që mund të ndryshojnë pritjet.
Kontrolli i bazave ndihmon për të shmangur hyrjen në një transaksion pa ditur se një publikim i rëndësishëm është afër. Ai ndihmon gjithashtu për të kuptuar nëse lëvizja teknike po ndodh në të njëjtin drejtim me informacionin ekonomik apo në kundërshtim me të.
4. Nivelet teknike
Lista duhet të përfshijë nivelet e rëndësishme të çmimit që mund të ndikojnë vendimin. Këto mund të jenë zona ku çmimi ka reaguar më parë, nivele që përcaktojnë hyrjen ose daljen, apo pika pranë të cilave stop-loss-i dhe objektivi duhet të vlerësohen me kujdes.
Qëllimi është që hyrja të mos bëhet pa e ditur se ku ndodhet çmimi në raport me strukturën e tregut. Një ide mund të duket e mirë në përgjithësi, por të ketë një raport të dobët rrezik–mundësi nëse hyrja bëhet shumë afër një niveli që mund ta kufizojë lëvizjen.
5. Shkalla e suksesit
Materiali përfshin edhe reflektimin mbi performancën historike. Tregtari duhet të dijë si ka funksionuar strategjia ose konfigurimi në të kaluarën dhe nëse rezultatet reale përputhen me pritjet.
Shkalla e suksesit nuk tregon gjithçka, por ndihmon për të rafinuar metodën. Një strategji mund të ketë shumë transaksione fituese, por humbje tepër të mëdha; ose mund të ketë më pak fitore, por një raport më të favorshëm ndërmjet fitimeve dhe humbjeve. Lista e kontrollit e kujton tregtarin të mos vlerësojë metodën vetëm nga një rast i vetëm.
6. Vendosja e objektivit
Para transaksionit duhet të përcaktohet objektivi. Ai mund të lidhet me një nivel çmimi, me një kohë të caktuar ose me kushtet që justifikojnë mbylljen. Objektivi e mban fokusin te qëllimi i transaksionit dhe e kufizon tundimin për ta ndryshuar atë pa arsye.
Vendosja e objektivit ndihmon gjithashtu që rezultati të vlerësohet drejt. Tregtari mund të kontrollojë nëse transaksioni arriti atë që synonte dhe nëse dalja u krye sipas planit.
7. Madhësia e pozicionit
Madhësia e transaksionit është pjesë e menaxhimit të rrezikut. Lista duhet të sigurojë që ekspozimi të jetë në përputhje me rregullat e përcaktuara dhe jo me entuziazmin ose frikën e momentit.
Edhe një ide e mirë mund të bëhet e rrezikshme nëse pozicioni është tepër i madh. Përcaktimi i madhësisë përpara hyrjes ndihmon që një rezultat negativ të mbetet brenda kufirit të pranueshëm të planit.
8. Metoda
Pika e fundit është qartësimi i kushteve ose sinjaleve të sakta që aktivizojnë hyrjen dhe daljen. Tregtari duhet të jetë në gjendje të shpjegojë se çfarë duhet të ndodhë që transaksioni të hapet, çfarë e mban atë të vlefshëm dhe çfarë e mbyll.
Kjo e bën metodën të kontrollueshme. Nëse kriteret nuk mund të përshkruhen, vendimi ka gjasa të mbështetet më shumë te intuita e çastit sesa te një proces i përsëritshëm.
Përgatitje e plotë dhe përputhje strategjike
Lista e kontrollit bashkon të gjitha këto elemente në një rend të vetëm. Ajo merr frymëzim nga një praktikë e zhvilluar në një mjedis me rrezik të lartë, ku përgatitja dhe rendi i hapave kanë rëndësi. Në tregtim, përdorimi i saj synon të sigurojë që çdo transaksion të jetë kontrolluar përpara ekzekutimit dhe të jetë në përputhje me strategjinë.
Mesazhi kryesor është se disiplina nuk varet vetëm nga vullneti. Ajo mund të mbështetet nga mjete konkrete. Lista e kontrollit është një prej tyre: e shkurtër sa për t’u përdorur rregullisht, por mjaftueshëm e plotë për të parandaluar anashkalimin e hapave që tregtari i ka konsideruar të domosdoshëm.