Tregu i aksioneve lidh kompanitë që kërkojnë kapital me investitorët që duan të vënë kursimet e tyre në punë. Kur një kompani shet një pjesë të pronësisë së saj, aksioni përfaqëson një pretendim ekonomik mbi biznesin: aksionari mund të përfitojë nga rritja e vlerës së kompanisë, nga dividendët ose nga të dyja. Në këmbim, ai pranon që çmimi i aksionit mund të luhatet dhe se kapitali nuk është i garantuar.
Pse ekziston tregu i aksioneve?
Tregu krijon një vend të organizuar ku pronësia mund të kalojë nga një investitor te tjetri. Kompanitë e përdorin tregun primar për të mbledhur kapital kur emetojnë aksione; më pas, në tregun sekondar, investitorët i blejnë dhe i shesin këto aksione ndërmjet tyre. Likuiditeti i tregut sekondar e bën më të lehtë që investitori të hyjë ose të dalë nga një pozicion pa pritur që vetë kompania t’ia blejë aksionet.
Çmimi formohet përmes zbulimit të çmimit. Blerësit paraqesin çmimet që janë të gatshëm të paguajnë, shitësit çmimet që janë të gatshëm të pranojnë, dhe transaksioni ndodh kur urdhrat përputhen. Pritjet për fitimet, flukset monetare, normat e interesit, ekonominë dhe rrezikun ndikojnë te vlerësimi; grafiku dhe sjellja e tregut ndikojnë te koha dhe mënyra e ekzekutimit.
Çfarë bën një bursë?
Një bursë vendos rregulla për anëtarët, llojet e urdhrave, oraret dhe konfirmimin e transaksioneve. Sot pjesa më e madhe e përputhjes së urdhrave kryhet elektronikisht. Urdhrat mbërrijnë nga ndërmjetësit financiarë, përputhen sipas rregullave të tregut dhe pas ekzekutimit dërgohen konfirmimet. Bursat individuale, vendet alternative të tregtimit dhe ndërmjetësit që ekzekutojnë urdhra formojnë së bashku tregun më të gjerë.
Kapitali dhe pronësia
Kapitali mund të jetë para, pasuri fizike, pronë intelektuale ose mjete të tjera që përdoren për të krijuar vlerë. Një biznes mund të përdorë kapital për lëndë të para, punonjës, teknologji dhe zgjerim. Kur pronarët shesin aksione publikut, ata marrin financim, ndërsa investitorët marrin një pjesë të pronësisë. Ky financim nuk është hua: kompania nuk premton kthimin e shumës në një datë të caktuar, por aksionarët marrin pjesë në rezultatet e biznesit.
Llojet e investitorëve dhe objektivat e tyre
Disa pjesëmarrës tregtojnë shpesh dhe kërkojnë të përfitojnë nga lëvizje afatshkurtra. Të tjerë blejnë kompani që i kuptojnë dhe mbajnë aksionet për shumë vite. Kursimtarët mund të investojnë rregullisht për pension, ndërsa fondet e pensioneve dhe menaxherët institucionalë administrojnë kapitalin e shumë pjesëmarrësve. Objektivi mund të jetë rritja e çmimit, të ardhurat nga dividendët, ruajtja e fuqisë blerëse ose një kombinim i tyre.
Kthimi dhe rreziku
Kthimi total përfshin ndryshimin e çmimit dhe të ardhurat e marra gjatë mbajtjes. Një aksion që rritet nga 40 në 46 euro dhe paguan 1 euro dividend krijon 7 euro kthim bruto për aksion, përpara kostove dhe taksave. Por çmimi mund të bjerë, dividendi mund të ulet dhe kompania mund të dështojë. Diversifikimi ndërmjet kompanive, sektorëve dhe llojeve të aktiveve zvogëlon varësinë nga një rezultat i vetëm, por nuk heq rrezikun e përgjithshëm të tregut.
Hapi i parë nuk është të gjesh “aksionin fitues”, por të kuptosh se çfarë zotëron, si krijon para biznesi, çfarë çmimi po paguan dhe cilat ngjarje mund ta ndryshojnë tezën.