Shitja short dhe marzhi

Marzhi shpesh përkufizohet si huamarrja e parave për të blerë tituj. Megjithatë, ai është edhe mekanizmi që i lejon një ndërmjetësi të kërkojë kolateral dhe të kontrollojë rrezikun kur një klient shet aksione short. Për ta kuptuar këtë lidhje, duhet parë fillimisht si marzhi krijon levë në një pozicion long dhe më pas si e njëjta logjikë shfaqet, në formë të përmbysur, te një pozicion short.

Marzhi dhe leva në një pozicion long

Leva financiare i jep investitorit fuqi blerëse më të madhe se paraja që ka depozituar në llogari. Nëpërmjet një marrëveshjeje huaje me marzh, investitori mund të blejë tituj me një vlerë më të lartë se bilanci i tij në para.

Materiali përdor këtë shembull:

• investitori depoziton 2,000 dollarë;
• pa marzh, mund të blejë vetëm 2,000 dollarë aksione;
• me një kërkesë marzhi prej 50%, mund të kontrollojë një pozicion prej 4,000 dollarësh.

Nëse aksioni rritet me 25%, pozicioni prej 4,000 dollarësh bëhet 5,000 dollarë. Fitimi është 1,000 dollarë:

5,000 dollarë − 4,000 dollarë = 1,000 dollarë fitim

Por investitori kishte vendosur vetëm 2,000 dollarë kapital të vet. Prandaj, kthimi mbi kapitalin e depozituar është:

1,000 dollarë fitim ÷ 2,000 dollarë kapital = 50%

Leva e ka kthyer një rritje prej 25% të aksionit në një kthim prej 50% mbi kapitalin e investitorit, pa përfshirë interesin dhe kostot e tjera. E njëjta levë i zmadhon edhe humbjet kur çmimi lëviz në drejtimin e kundërt.

Çfarë ndryshon në një shitje short

Shitësi short pret që çmimi të bjerë. Ai merr aksione hua, i shet në treg dhe planifikon t’i blejë përsëri më vonë për t’ia kthyer huadhënësit.

Rezultati varet nga çmimi i riblerjes:

• nëse aksionet blihen përsëri me çmim më të ulët se çmimi i shitjes, pozicioni krijon fitim;
• nëse aksionet blihen përsëri me çmim më të lartë, pozicioni krijon humbje.

Në thelb, investitori po shet një titull që nuk e zotëron dhe mban detyrimin për ta kthyer në të ardhmen. Ky detyrim është arsyeja pse shitja short kërkon llogari me marzh dhe kolateral shtesë.

Pse kërkohet kolateral

Çmimi i një aksioni mund të rritet pas hapjes së pozicionit short. Nëse rritja është e madhe, investitori mund të detyrohet të paguajë për riblerjen më shumë se shuma që mori fillimisht nga shitja. Humbja nuk kufizohet nga të ardhurat fillestare të transaksionit.

Kërkesat e marzhit synojnë të zvogëlojnë rrezikun që investitori të mos ketë mjete të mjaftueshme për t’i riblerë dhe kthyer aksionet. Prandaj llogaria duhet të mbajë kapital përtej shumës së krijuar nga vetë shitja short.

Marrëveshja e llogarisë me marzh zakonisht i jep ndërmjetësit të drejtën të likuidojë pozicione kur kapitali bie nën kërkesat e nevojshme. Kjo e rrit mundësinë që aksionet të kthehen përpara se humbja të bëhet aq e madhe sa klienti të mos mund ta përmbushë detyrimin.

Rregullorja T dhe marzhi fillestar

Materiali e lidh shitjen short me Rregulloren T të autoritetit monetar amerikan. Sipas modelit të paraqitur, një shitje short kërkon në momentin e hapjes një depozitë të barabartë me 150% të vlerës së pozicionit.

Kjo përbëhet nga:

• 100% e vlerës së aksioneve të shitura short, e financuar nga të ardhurat e shitjes;
• një kërkesë shtesë marzhi prej 50% të vlerës së pozicionit.

Materiali vëren se edhe kërkesa fillestare për një pozicion long është 50%, por struktura ekonomike është e ndryshme: në pozicionin long investitori huazon para për të blerë aksione, ndërsa në pozicionin short huazon aksione dhe mban detyrimin për t’i kthyer.

Shembulli i një pozicioni short prej 20,000 dollarësh

Nëse investitori shet short aksione me vlerë 20,000 dollarë, të ardhurat prej 20,000 dollarësh nga shitja mbeten pjesë e kolateralit. Me kërkesë shtesë prej 50%, investitori duhet të vendosë edhe:

20,000 dollarë × 50% = 10,000 dollarë kapital shtesë

Kërkesa fillestare totale bëhet:

20,000 dollarë të ardhura nga shitja + 10,000 dollarë marzh shtesë = 30,000 dollarë

Pra, marzhi fillestar është 150% e vlerës së pozicionit short. Shuma prej 20,000 dollarësh nuk është fitim i lirë për t’u tërhequr; ajo shërben si pjesë e kolateralit për detyrimin e kthimit të aksioneve.

Kalimi te marzhi i mirëmbajtjes

Pas hapjes së pozicionit, llogaria kalon nga kërkesa fillestare te marzhi i mirëmbajtjes. Ky është niveli minimal i kapitalit që duhet të mbetet në llogari për të mbajtur pozicionin short dhe çdo pozicion tjetër.

Kërkesa e mirëmbajtjes bazohet në çmimin aktual të tregut, jo në çmimin me të cilin aksioni u shit fillimisht. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për pozicionet short:

• kur çmimi rritet, vlera e detyrimit për riblerje rritet;
• humbja e parealizuar zvogëlon kapitalin e llogarisë;
• kërkesa e marzhit mund të rritet pikërisht në kohën kur kapitali po bie.

Nëse kapitali nuk mjafton, investitori mund të duhet të depozitojë fonde ose tituj të tjerë. Nëse kjo nuk ndodh, ndërmjetësi mund të mbyllë pozicione për ta rikthyer llogarinë në përputhje me kërkesat.

Cilësia dhe çmimi i aksionit ndikojnë te marzhi

Kërkesa e mirëmbajtjes nuk është domosdoshmërisht e njëjtë për çdo aksion. Ajo mund të varet nga çmimi, likuiditeti, volatiliteti dhe cilësia e titullit.

Materiali krahason aksionet e kompanive të mëdha dhe të konsoliduara me aksionet spekulative të kompanive të vogla. Titujt e parë mund të kenë kërkesa më të ulëta mirëmbajtjeje, ndërsa titujt më të paqëndrueshëm dhe me kapitalizim të vogël mund të kërkojnë më shumë kolateral.

Kjo pasqyron rrezikun e mbylljes: sa më e madhe të jetë mundësia e një lëvizjeje të shpejtë dhe të fortë të çmimit, aq më shumë kapital mund të kërkohet për të mbrojtur huadhënësin dhe ndërmjetësin.

Shitja short si pasqyrë e pozicionit long

Rihipotekimi i titujve

Materiali trajton edhe rihipotekimin. Kërkesat e marzhit për një shitje short mund të përmbushen jo vetëm me para, por edhe me tituj të pranueshëm që ndodhen në llogarinë e investitorit.

Në një llogari me marzh, këta tituj mund të lihen automatikisht peng si kolateral. Sipas shembullit të burimit, ata zakonisht mbulojnë kërkesën shtesë prej 50% të vlerës së transaksionit short.

Titujt i lihen peng huadhënësit të marzhit, që në këtë marrëdhënie është ndërmjetësi. Ndërmjetësi mund t’i përdorë më pas si kolateral për detyrimet e veta të marzhit ose si mbështetje për një hua bankare. Ky ripërdorim i kolateralit quhet rihipotekim.

Rihipotekimi shpjegon pse titujt në një llogari me marzh nuk janë gjithmonë ekonomikisht të izoluar nga aktiviteti i ndërmjetësit. Ata mund të jenë pjesë e zinxhirit të financimit që mbështet huanë dhe pozicionin short.

E drejta e likuidimit

Nëse investitori nuk përmbush detyrimet e huasë ose kërkesën e marzhit, ndërmjetësi ka të drejtë të shesë aktive ose të mbyllë pozicione. Qëllimi është të rikthejë llogarinë në përputhje dhe të kufizojë rrezikun që aksionet e huazuara të mos mund të kthehen.

Likuidimi mund të ndodhë pa pritur që investitori të zgjedhë momentin më të favorshëm. Për këtë arsye, rreziku i një pozicioni short nuk është vetëm drejtimi i çmimit. Ai përfshin edhe kërkesën dinamike të marzhit, mundësinë e shitjes së aktiveve të tjera dhe humbjen e kontrollit mbi kohën e mbylljes.

Përmbledhja e mekanikës së marzhit në shitjen short

• Shitja short mund të kryhet vetëm në një llogari që mbështet marzhin.
• Investitori merr aksione hua, i shet dhe duhet t’i blejë përsëri për t’i kthyer.
• Sipas shembullit të materialit, marzhi fillestar është 150% e vlerës së pozicionit: 100% të ardhura nga shitja dhe 50% kapital shtesë.
• Marzhi i mirëmbajtjes llogaritet mbi çmimin aktual dhe mund të ndryshojë me rrezikun e titullit.
• Tituj të tjerë në llogari mund të lihen peng dhe të rihipotekohen.
• Nëse kapitali bëhet i pamjaftueshëm, ndërmjetësi mund të likuidojë pozicione për të mbrojtur huanë dhe detyrimin e kthimit të aksioneve.

Leva mund të rrisë kthimin kur tregu lëviz në drejtimin e parashikuar, por ajo rrit po aq shpejt ekspozimin ndaj humbjes. Në një shitje short, rritja e çmimit rrit njëkohësisht humbjen e pozicionit dhe presionin mbi marzhin, ndaj menaxhimi i kapitalit është pjesë thelbësore e vetë mekanikës së tregtisë.