Pse produktet bazë për foshnjat kushtojnë më shumë në Shqipëri sesa në Gjermani dhe Francë?

Rritja e një foshnjeje gjatë vitit të parë të jetës në Shqipëri kërkon një shpenzim mesatar prej 5,532 eurosh për produktet bazë — një faturë që përpin rreth 66% të pagës mesatare vjetore në vend. Sipas të dhënave të përpunuara nga Remitly dhe të publikuara nga Euronews, kjo peshë financiare e rendit Shqipërinë të dytën në Europë për nga shtrenjtësia relative, e lënë pas vetëm nga Moldavia me 88.8%, ndërsa mesatarja e 36 vendeve europiane është vetëm 20.9%.
Sipas vlerësimit të Alb.Markets, ky hendek i thellë mes çmimeve të konsumit dhe të ardhurave nxjerr në pah një problem strukturor të tregut shqiptar: varësinë gati të plotë nga importi i mallrave të paketuar për fëmijë, ku çmimet përcaktohen nga tregjet ndërkombëtare ose normat e larta të fitimit të tregtarëve lokalë, pa u zbutur nga fuqia blerëse e ekonomisë vendase.

Çmimet nominale perëndimore me paga të Ballkanit

Në vlerë absolute nominale, fatura prej 5,532 eurosh e pozicionon Shqipërinë në vendin e nëntë më të shtrenjtë mes 38 shteteve europiane të marra në shqyrtim. Shqipëria lë pas vetes vende me ekonomi shumë më të fuqishme dhe nivele të larta jetese, si Gjermania (4,701 euro), Franca (4,393 euro) apo Mbretëria e Bashkuar (2,813 euro).
Megjithatë, diferenca kryesore që rëndon mbi familjet shqiptare qëndron te niveli i të ardhurave. Ndërsa në Zvicër apo Holandë e njëjta shportë produktesh bazë konsumon përkatësisht vetëm 8% dhe 9.4% të pagës mesatare vjetore, në Shqipëri ajo përfaqëson dy të tretat e të gjitha të ardhurave vjetore të një punonjësi mesatar.
Sipas përllogaritjeve të studimit, tri kategori kryesore përkojnë me 81% të shpenzimeve totale gjatë vitit të parë të jetës:

• Veshjet për foshnja: Përbëjnë mesatarisht 30.3% të kostos totale (rreth 1,465 euro në nivel europian).
• Qumështi formulë: Përfaqëson 25.7% të shpenzimeve (rreth 1,187 euro).
• Pelenat dhe produktet e higjienës: Arrijnë në 24.5% të totalit (rreth 1,152 euro).

Kufizimet e studimit dhe mekanizmat mbrojtës të familjeve

Për të pasur një pamje më të plotë analitike, duhet marrë parasysh se shifra prej 66% bazohet mbi çmimet zyrtare të pakicës për produkte të reja dhe supozon se të gjitha artikujt blihen me çmim të plotë tregu nga një prind i vetëm. Në realitetin socio-ekonomik shqiptar, ekzistojnë disa faktorë lehtësues që zbutin këtë barrë nominale:

• Rrjeti i mbështetjes familjare: Ndihmat financiare apo dhuratat direkte nga familja e zgjeruar dhe emigrantët (remitancat) mbulojnë shpesh një pjesë të madhe të pajisjeve të kushtueshme si karrocat, krevatet apo ndenjëset e makinave.
• Tregu i përdorur dhe ripërdorimi: Shumë familje mbështeten te ripërdorimi i veshjeve dhe pajisjeve midis të afërmve apo blerja në tregun e dytë.
• Modeli i të ardhurave dytësore: Përballueshmëria ndryshon kur në familje kontribuojnë të dy prindërit me të ardhura, si dhe kur merren parasysh pagesat e lejes së lindjes apo bonuset e bebes të ofruara nga shteti.

Analiza e Alb.Markets

Pavarësisht mekanizmave informalë të mbijetesës, shifrat e Remitly sinjalizojnë një alarm të qartë ekonomik për modelin e konsumit në Shqipëri. Kur mallrat bazë të nevojshme për fëmijë, të tillë si qumështi formulë apo pelenat, tregtohen me çmime pothuajse identike me ato të BE-së, kjo reflekton jo vetëm taksat mbi importin dhe koston e logjistikës, bur edhe mungesën e konkurrencës agresive në tregun vendas të shpërndarjes.
Mospërputhja midis kostos së jetesës për familjet e reja dhe fuqisë blerëse reale përbën një disavantazh të madh demografik. Nëse vendet perëndimore ofrojnë skema të fuqishme subvencionimi ose tregje shumë konkurruese që ulin kostot nominale (siç ndodh në Mbretërinë e Bashkuar), Shqipëria përballet me një import të shtrenjtë të shoqëruar me paga modeste. Pa politika të targetuara lehtësuese tregtare ose mbështetje fiskale për shportën e fëmijëve, kostoja e lartë e vitit të parë të jetës do të vazhdojë të ushtrojë trysni të fortë mbi buxhetet familjare dhe normat e lindshmërisë në vend.
Në vitin 1990, norma e fertilitetit ishte rreth 3 fëmijë për grua në Shqipëri dhe 3.67 në Kosovë, por vetëm 1.65 në Serbi, 1.79 në Bosnjë-Hercegovinë, 1.95 në Malin e Zi dhe 2.27 në Maqedoninë e Veriut, sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara.

Në tri dekadat që pasuan, rënia e lindjeve në të gjithë Ballkanin Perëndimor ka qenë e shpejtë. Nga viti 1997, kur ka të dhëna të disponueshme për të gjitha shtetet, deri në vitin 2025, Shqipëria ka shënuar tkurrjen më të fortë të numrit të lindjeve, me 63.5%, nga 61.7 mijë në 22.5 mijë.

Pas saj vijnë Kosova, me një rënie rreth 48.6%, Maqedonia e Veriut me 46.2%, Bosnjë-Hercegovina me 45.7%, Serbia me 25.4% dhe Mali i Zi me 20.9%, bazuar në të dhënat e përpunuara nga Eurostat. Shqipëria ndodhet kështu në skajin më të fortë të një prirjeje që ka përfshirë të gjithë rajonin.