Çmimet ndikojnë drejtpërdrejt në vendimet e familjeve, sepse konsumatorët duhet të marrin parasysh sa kushtojnë mallrat dhe shërbimet që blejnë. Indeksi i çmimeve të konsumit, i njohur si CPI, mat ndryshimin e çmimeve duke krahasuar me kalimin e kohës koston e një shporte të pandryshuar mallrash dhe shërbimesh.
Shporta e konsumit
Materiali burimor i ndan shpenzimet e përfshira në indeks në tetë segmente kryesore:
- ushqimi;
- strehimi;
- funksionimi i familjes;
- veshjet;
- transporti;
- shëndeti dhe kujdesi personal;
- rekreacioni dhe arsimi;
- alkooli dhe produktet e duhanit.
Strehimi, transporti dhe ushqimi kanë peshë më të madhe, sepse së bashku përbëjnë afërsisht 62% të buxheteve të familjeve kanadeze. Prandaj, lëvizjet e çmimeve në këto kategori mund të ndikojnë ndjeshëm te indeksi i përgjithshëm dhe te fuqia blerëse e familjeve.
CPI përdoret edhe për t’i shprehur seri të tjera ekonomike në dollarë të përshtatur për inflacionin. Materiali përmend pagat e negociuara në marrëveshje kolektive, kontratat me klauzola çmimi, pagesat e pensioneve dhe zëra të tjerë që mund të lidhen me ndryshimin e nivelit të çmimeve.
Si mblidhen të dhënat
Indeksi rregullohet sezonalisht, sepse disa mallra dhe shërbime, si veshjet dhe aktivitetet rekreative, kanë modele shitjesh dhe çmimesh që ndryshojnë gjatë vitit. Statistics Canada e llogarit CPI-në pasi rreth 100 intervistues në terren mbledhin afërsisht 90,000 vrojtime çmimesh nga rreth 5,000 pika shitjeje. Çmime të tjera mblidhen nga selia përmes internetit dhe burimeve administrative.
Të dhënat publikohen zakonisht pranë ditës së nëntëmbëdhjetë të çdo muaji, në orën 8:30 sipas kohës lindore, brenda njoftimit për Indeksin e Çmimeve të Konsumit. Statistics Canada i mat këto ndryshime për të mbështetur vendimmarrjen e individëve, bizneseve, organizatave jofitimprurëse dhe qeverive.
Çfarë tregon CPI për ofertën dhe kërkesën
Çmimet janë një tregues i rëndësishëm i marrëdhënies ndërmjet ofertës dhe kërkesës. Kur kërkesa për mallra dhe shërbime është shumë e lartë, por oferta nuk e përballon atë, presionet mbi çmimet rriten: më shumë para konkurrojnë për një sasi më të kufizuar produktesh. Në drejtimin e kundërt, nëse kërkesa dobësohet ndërsa oferta mbetet e pandryshuar, inventarët mund të rriten dhe bizneset mund të ulin çmimet për të shitur mallrat.
Pjesëmarrësit e tregut ndjekin ndryshimin vjetor dhe atë mujor të çmimeve. Për shkak se ushqimi dhe energjia mund të lëvizin fort dhe të ndikojnë në mënyrë joproporcionale te indeksi, ata analizojnë edhe matje që i shohin presionet e çmimeve pa këto kategori. Ndarja e CPI-së në përbërës ndihmon të kuptohet nëse inflacioni është i përqendruar në pak zëra apo është përhapur më gjerësisht.
Inflacioni, dezinflacioni dhe deflacioni
Përshpejtimi i çmimeve të konsumit e bën jetesën më pak të përballueshme dhe mund të krijojë probleme inflacioniste afatgjata. Në këtë situatë, banka qendrore mund të shtrëngojë politikën monetare për të frenuar inflacionin, për të mbajtur pritshmëritë nën kontroll dhe për të rivendosur ekuilibrin në ekonomi.
Ngadalësimi i ritmit të rritjes së çmimeve nuk është i njëjtë me rënien e tyre. Kur çmimet bien në mënyrë të përgjithshme, kemi deflacion. Materiali e lidh deflacionin me aktivitet të dobët ekonomik, rritje të ngadaltë të popullsisë dhe, në disa raste, recesion. Një rënie e zgjatur e kërkesës mund të ulë pagat, të shkaktojë humbje vendesh pune dhe të zvogëlojë ndjeshëm vlerën e portofoleve të investimit.
Pas përvojës së Depresionit të Madh të viteve 1930, bankat qendrore janë përpjekur të shmangin episodet deflacioniste dhe kanë favorizuar një rritje graduale dhe të qëndrueshme të çmimeve, në përputhje me rritjen ekonomike dhe të popullsisë. Sipas materialit burimor, objektivi i inflacionit i Bankës së Kanadasë është 2%.
Ndikimi i politikës monetare dhe i dollarit kanadez
Nëse Banka e Kanadasë kufizon kushtet monetare për të kontrolluar inflacionin, kërkesa mund të bjerë. Rritja e normave mund të forcojë dollarin kanadez. Kjo mund ta bëjë eksportin më të shtrenjtë për blerësit e huaj dhe të dobësojë konkurrueshmërinë tregtare.
Një monedhë më e fortë mund të ulë vlerën e shitjeve dhe fitimeve globale të kompanive kanadeze. Materiali vëren gjithashtu se episodet kur nevojitet shtrëngim monetar për të luftuar inflacionin mund të ushtrojnë presion mbi çmimet e aksioneve dhe obligacioneve.
Treguesit që mund të ndihmojnë në parashikim
Për të vlerësuar drejtimin e ardhshëm të CPI-së, materiali sugjeron ndjekjen e disa burimeve:
- Rritja e ofertës monetare, për të parë nëse sasia e parasë rritet pa një rritje përkatëse të produktivitetit.
- Çmimet ditore të mallrave, sepse mallrat përdoren si inpute në shumë produkte dhe shërbime.
- Pagat, punësimi dhe papunësia, për të vlerësuar sa i ngushtë është tregu i punës.
- Tregtia me pakicë, e cila tregon sa aktive janë transaksionet dhe sa e fortë është kërkesa.
Paga të larta në një treg pune të ngushtë mund t’i shtyjnë bizneset të rrisin çmimet, duke e bërë inflacionin më të lartë dhe më të qëndrueshëm.
Pse CPI është thelbësor
Inflacioni kufizon buxhetet, ul fuqinë blerëse dhe e vështirëson planifikimin financiar. Kur është i rëndë dhe kërkon shtrëngim të fortë monetar, rritet edhe rreziku i recesionit. CPI është, për këtë arsye, një nga mjetet kryesore për të matur sa shpejt po rriten ose po bien çmimet dhe për të kuptuar pasojat për familjet, bizneset, politikën monetare dhe tregjet financiare.