Për të vlerësuar gjendjen financiare të një kompanie në një moment të caktuar, investitorët shqyrtojnë bilancin. Ky dokument përmbledh pozicionin financiar në fund të një periudhe dhe pasqyron efektin e transaksioneve të regjistruara deri në atë datë. Ndryshe nga pasqyra e të ardhurave, e cila mbulon një interval kohor, bilanci është një fotografi e gjendjes së kompanisë në një pikë të vetme kohe.
Ekuacioni themelor i bilancit
Bilanci paraqet tri pjesë kryesore: aktivet, detyrimet dhe kapitalin e aksionarëve. Vlerat duhet të jenë në ekuilibër:
Aktivet = Detyrimet + Kapitali i aksionarëveAktivet janë burimet me vlerë që zotëron kompania dhe që mund të përdoren në prodhim, shitje ose veprimtari të tjera. Detyrimet janë pretendimet e kreditorëve, furnitorëve, punonjësve dhe palëve të tjera ndaj këtyre aktiveve. Kapitali i aksionarëve përfaqëson interesin e pronarëve: pjesën që mbetet pasi nga aktivet zbriten të gjitha detyrimet.
Bilancet e kompanive nga industri të ndryshme mund të kenë shumë zëra të përbashkët, por disa sektorë kërkojnë klasifikime të veçanta. Megjithatë, parimi i raportimit është zakonisht i njëjtë: zërat më likuidë dhe me afat më të shkurtër paraqiten më lart, ndërsa aktivet më pak likuide dhe detyrimet me afat më të gjatë vendosen më poshtë.
Aktivet qarkulluese
Paraja dhe ekuivalentët e saj
Paraja përdoret për të paguar faturat dhe detyrimet e tjera dhe është aktivi më likuid. Kompanitë mund t’i vendosin tepricat monetare në llogari që gjenerojnë interes ose në letra me vlerë të tregtueshme. Investitorët kërkojnë të shohin nëse kompania ka para të mjaftueshme për nevojat afatshkurtra, por një rezervë tepër e madhe dhe e papërdorur mund të tregojë se kapitali nuk po përdoret me efikasitet.
Një kompani e shëndetshme duhet të ruajë likuiditetin e nevojshëm dhe, njëkohësisht, të gjejë mënyra për ta përdorur tepricën e parasë me një kthim më të mirë se ai i fondeve të lëna pasive. Prandaj, vlera absolute e parasë nuk mjafton; rëndësi ka lidhja e saj me detyrimet afatshkurtra, nevojat operative dhe mundësitë e investimit.
Llogaritë e arkëtueshme
Llogaritë e arkëtueshme janë shumat që klientët i detyrohen kompanisë për mallra ose shërbime të shitura, por ende të papaguara në fund të periudhës. Një nivel i lartë mund të tregojë se kompania ka dhënë shumë kredi, se kushtet e pagesës janë tepër bujare ose se mbledhja e detyrimeve është joefikase. Një nivel shumë i ulët mund të lidhet me standarde tepër të rrepta krediti, dobësim të shitjeve ose përkeqësim të kushteve ekonomike.
Kompania mund të krijojë një rezervë për borxhet e klientëve që pritet të mos arkëtohen. Kjo rezervë ul vlerën e arkëtueshme dhe ndikon në rezultatet financiare. Normat e zakonshme ndryshojnë shumë ndërmjet industrive, ndaj investitori duhet të krahasojë kompani të ngjashme dhe të vëzhgojë nëse llogaritë e arkëtueshme po rriten më shpejt se shitjet.
Inventari
Inventari përfshin mallrat e gatshme ose gjysmë të gatshme që kompania mban për shitje. Niveli i përshtatshëm ndryshon sipas industrisë dhe duhet analizuar së bashku me shitjet përfundimtare. Inventar tepër i lartë mund të sinjalizojë ngadalësim të shitjeve, mbivlerësim të kërkesës ose konkurrencë më të fortë. Megjithatë, një kompani mund ta rrisë qëllimisht inventarin përpara një periudhe të njohur me kërkesë të lartë, si sezoni i festave në tregtinë me pakicë.
Inventar tepër i ulët mund ta lërë kompaninë të papërgatitur kur kërkesa rritet. Rreziku është më i madh kur cikli i prodhimit është i gjatë, sepse klientët mund të mos pranojnë të presin 30, 60 ose 90 ditë nëse një konkurrent ofron menjëherë një produkt të krahasueshëm. Kur prirja e inventarit ndahet dukshëm nga prirja e shitjeve, analistët kanë arsye ta shqyrtojnë më thellë situatën.
Aktivet afatgjata
Prona, impiantet dhe pajisjet (PPE)
Prona, impiantet dhe pajisjet janë aktive që kompania i përdor për një periudhë të gjatë për të prodhuar mallra ose shërbime. Toka zakonisht nuk zhvlerësohet, ndërsa ndërtesat, makineritë dhe pajisjet humbin vlerë kontabël me kalimin e kohës. Kompania regjistron zhvlerësimin për çdo periudhë dhe paraqet vlerën neto të PPE-së pasi zbritet zhvlerësimi i akumuluar.
Ky zë është veçanërisht i rëndësishëm për kompani me shumë makineri dhe kapacitet fizik, si fabrikat. Ai ka peshë më të vogël për biznese të bazuara kryesisht te shërbimet. Krahasimi i PPE-së duhet të marrë parasysh natyrën e industrisë, moshën e aktiveve, ritmin e investimeve dhe nevojën për zëvendësim.
Emri i mirë dhe aktivet jomateriale
Shumë kompani rriten duke blerë biznese të tjera që zotërojnë marka të njohura, patenta ose marrëdhënie të vlefshme me klientët. Blerësi mund të paguajë më shumë se vlera kontabël e aktiveve neto të kompanisë së blerë. Diferenca mund të regjistrohet si emër i mirë ose goodwill.
Emri i mirë, patentat dhe të drejtat e ngjashme janë aktive jomateriale, sepse nuk kanë formë fizike që mund të matet drejtpërdrejt. Kompania duhet të testojë vlerën e emrit të mirë dhe, kur është e nevojshme, të regjistrojë humbje nga zhvlerësimi i tij. Këto humbje janë zëra jo monetarë: nuk nxjerrin para nga kompania në momentin e regjistrimit, por ulin fitimin e raportuar.
Detyrimet
Detyrimet tregojnë çfarë u detyrohet kompania furnitorëve, kreditorëve, punonjësve dhe palëve të tjera. Kontabilistët i ndajnë zakonisht në detyrime afatshkurtra, që duhen paguar brenda një viti, dhe detyrime afatgjata, që maturohen pas më shumë se një viti.
Detyrimet afatshkurtra dhe llogaritë e pagueshme
Një pjesë e madhe e detyrimeve afatshkurtra paraqitet si llogari të pagueshme. Ato mund të lindin kur një furnitor i jep kompanisë kredi afatshkurtër: kompania merr mallrat ose lëndët e para tani dhe i paguan pasi të shesë inventarin dhe të mbledhë paratë.
Investitorët duhet të vlerësojnë nëse pozicioni afatshkurtër financiar është i mjaftueshëm për të përmbushur detyrimet që po afrohen. Një kompani mund të duket fitimprurëse, por të përballet me presion likuiditeti nëse pagesat afatshkurtra tejkalojnë paratë dhe aktivet që mund të shndërrohen shpejt në para.
Shpenzimet e akumuluara
Shpenzimet e akumuluara janë kosto që janë krijuar, por ende nuk janë paguar. Ato mund të përfshijnë qiranë e pronës, interesin e krijuar mbi financimin e makinerive dhe pagat që u detyrohen punonjësve. Këto shpenzime njihen në periudhën kur lindin, edhe nëse pagesa në para bëhet më vonë.
Tatimet dhe huamarrja afatshkurtër
Tatimet e pagueshme janë shumat që kompania ka llogaritur dhe rezervuar për detyrimet tatimore sipas normave përkatëse. Bilanci mund të përmbajë gjithashtu detyrime me shënim ose notes payable, që përfaqësojnë huamarrje afatshkurtër ndaj një institucioni financiar dhe duhet të shlyhen brenda vitit.
Në detyrimet afatshkurtra përfshihet edhe pjesa e borxhit afatgjatë që bëhet e pagueshme brenda dymbëdhjetë muajve të ardhshëm. Kjo ndarje është e rëndësishme sepse i tregon investitorit sa nga financimi afatgjatë po kthehet në nevojë të menjëhershme për para.
Detyrimet afatgjata
Detyrimet afatgjata maturohen pas më shumë se një viti. Ato mund të përfshijnë obligacione, tatime të shtyra dhe detyrime pensionale ndaj punonjësve. Obligacionet e emetuara nga kompania janë një nga format më të zakonshme të financimit afatgjatë dhe duhet të analizohen sipas maturimit, kostos së interesit dhe aftësisë së kompanisë për t’i shërbyer.
Kapitali i aksionarëve
Kapitali i aksionarëve është interesi pronësor në kompani. Ai përbëhet zakonisht nga llogaria e aksioneve të zakonshme, kapitali i paguar mbi vlerën nominale dhe fitimet e pashpërndara.
Kur kompania shet aksione të zakonshme, në bilanc paraqitet një llogari për aksionet e emetuara. Aksioni ka një vlerë nominale të deklaruar, e cila zakonisht ka pak rëndësi ekonomike për aksionarin. Llogaria e aksioneve pasqyron këtë vlerë nominale, ndërsa kapitali i paguar shtesë tregon shumën e marrë nga emetimi mbi vlerën nominale.
Fitimet e pashpërndara janë fitimet e grumbulluara që kompania ka mbajtur pasi ka mbuluar shpenzimet dhe ka shpërndarë dividendët. Ato lidhin historinë e fitimeve me bilancin dhe mund të financojnë aktive qarkulluese, investime afatgjata, ulje borxhi ose nevoja të tjera.
Vlera kontabël nuk është vlera e tregut
Vlera neto e kompanisë sipas bilancit është kapitali i aksionarëve, pra aktivet minus detyrimet. Kjo quhet edhe vlerë kontabël. Bilanci duhet të respektojë ekuacionin kontabël, por kjo nuk do të thotë se paraqet vlerën që tregu do t’i caktonte kompanisë.
Një pronë mund të figurojë me vlerë kontabël shumë më të ulët se vlera e saj aktuale e tregut. Në kompanitë e shërbimeve, punonjësit kyç, njohuritë dhe marrëdhëniet me klientët mund të jenë vendimtare, por vlera e tyre e plotë mund të mos paraqitet në bilanc. Disa investitorë kërkojnë pikërisht këto aktive të fshehura ose të nënvlerësuara.
Megjithatë, shumë investitorë janë më të interesuar të kuptojnë sa fitime dhe flukse monetare mund të prodhojnë në të ardhmen aktivet që kompania zotëron sot. Prandaj, bilanci nuk duhet lexuar i izoluar: ai duhet lidhur me pasqyrën e të ardhurave dhe pasqyrën e flukseve monetare.