Qeveria shqiptare po kërkon të frenojë shtrenjtimin e vazhdueshëm të ushqimeve përmes platformës "PriceWatch", një portal digjital që u mundëson konsumatorëve të krahasojnë çmimet në rrjetet kryesore të supermarketeve. Megjithëse kjo nismë mund të rrisë transparencën afatshkurtër dhe të nxisë konkurrencën midis tregtarëve me pakicë, vlerësimi i Alb.Markets është i qartë: ky mjet teknologjik mbetet një kurim sipërfaqësor që nuk prek faktorët strukturorë që përcaktojnë koston përfundimtare në rafte.
Sipas të dhënave të Eurostat për korrikun 2026, çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike në Shqipëri u rritën me 3.2% në krahasim me të njëjtën periudhë të vitit paraprak—një ritëm ky pesë herë më i lartë se mesatarja prej 0.6% e Bashkimit Europian. Ndërkohë që në Serbi çmimet e ushqimeve ranë me 5.6% dhe në Maqedoninë e Veriut me 0.3%, Shqipëria regjistroi rritjen më të lartë në rajon. Kjo mospërputhje bëhet edhe më alarmante kur merret parasysh se çmimi mesatar për kilogram i importeve të grupit "Ushqim, pije dhe duhan" ra me 6.5% gjatë shtatë muajve të parë të vitit 2026, mbështetur edhe nga forcimi i lekut ndaj euros. Transmetimi i mangët i rënies së çmimeve të importit te konsumatori tregon se presioni inflacionist po gjenerohet tashmë brenda kufijve kombëtarë.
Shtyllat e kostos brenda zinxhirit ushqimor
Prapa çmimeve të larta që përballojnë familjet shqiptare qëndron një zinxhir pengesash strukturore. Së pari, vendi vuan nga prodhimi i pamjaftueshëm vendas dhe mungesa e një industrie të konsoliduar përpunuese, çka e detyron tregun të varet nga importet. Gjatë periudhës janar–korrik 2026, importet e drithërave u rritën me 23.1% (duke kapur 39.5% të sasisë totale të ushqimeve të importuara), ndërsa importet e perimeve u rritën me 11.1% dhe ato të bulmetit me 6.8%.
Së dyti, faktori fiskal rëndon ndjeshëm mbi çmimet. Shqipëria taton ushqimet e shportës bazë me normën standarde prej 20%, duke i trajtuar ato njësoj si mallrat e luksit. Për më tepër, çmimi i naftës—që arrin në 219 lekë për litër—është ndër më të lartët në rajon, duke ngarkuar me kosto shtesë çdo hallkë: nga traktori i fermerit te kamioni i transportit distributiv.
[QUOTATION][ATTRIBUTION]Eleni Babameto, zotëruese e kompanisë importuese "Teuta"[/ATTRIBUTION]Ne nuk kemi prodhim të mjaftueshëm vendas dhe as industri ushqimore të zhvilluar, ndërsa kemi një nga normat më të larta të TVSH-së për ushqimet në Europë. Çmimi i lartë i karburanteve prek çdo hallkë, nga fermeri te distributori.[QUOTATION]
Paradoksi i tregut shqiptar thellohet kur krahasohet niveli i çmimeve me fuqinë blerëse. Në vitin 2025, indeksi i çmimeve të ushqimeve në Shqipëri arriti në 103.8% të mesatares së BE-së, ndërkohë që të ardhurat për frymë mbeten në vetëm 43% të së njëjtës mesatare. Meqenëse ushqimet përbëjnë 34.6% të shportës së Indeksit të Çmimeve të Konsumit të INSTAT-it (dhe deri në 50% te familjet me të ardhura të ulëta), inflacioni ushqimor vepron si një goditje e drejtpërdrejtë mbi mirëqenien e popullsisë.
Përvoja rajonale dhe hapësira fiskale e TVSH-së
Modeli i zbatuar nga vendet e rajonit tregon se përballja me koston e jetesës kërkon ndërhyrje konkrete në taksa dhe tregje. Ndryshe nga Shqipëria, shtetet fqinje aplikojnë norma të reduktuara të TVSH-së për produktet bazë: Maqedonia e Veriut i taton ushqimet bazë me 5%, Mali i Zi me 7%, Kosova me 8% dhe Serbia me 10%. Gjithashtu, vende si Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kanë zbatuar kufizime mbi marzhet e fitimit në tregtinë me shumicë dhe pakicë (përkatësisht deri në 10% dhe 5-7%) për dhjetëra kategori ushqimore.
Pretendimi se rregullat e BE-së detyrojnë ruajtjen e TVSH-së 20% është ligjërisht i pasaktë. Direktiva e TVSH-së në Bashkimin Europian u lejon shteteve anëtare të përdorin norma të reduktuara nën 5% apo edhe normë zero për mallrat e nevojave bazë. Gjermania aplikon 7%, Franca 5.5%, ndërsa Suedia uli normën nga 12% në 6% në vitin 2026, me efekt të drejtpërdrejtë te çmimet me pakicë.
Kundërargumenti: Rreziqet e ndërhyrjes direkte dhe uljes së taksave
Në diskutimin ekonomik, një pjesë e analistëve dhe autoriteteve financiare argumentojnë se ulja e përgjithshme e TVSH-së për ushqimet mund të krijojë një humbje të madhe në të ardhurat buxhetore pa garantuar se përfitimi do të shkojë te konsumatori. Ekziston rreziku real që tregtarët me shumicë dhe pakicë ta absorbojnë uljen e taksës duke zgjeruar marzhet e tyre të fitimit, siç ka ndodhur historikisht në disa tregje jo plotësisht konkurruese. Po ashtu, kufizimi administrativ i parakohshëm apo agresiv i marzheve të fitimit mund të nxisë mungesa produktesh në rafte ose treg të zi. Këto shqetësime janë me vend nëse masat ndërmerren të shkëputura.
Analiza e Alb.Markets
Sipas vlerësimit analitik të Alb.Markets, platforma "PriceWatch" mund të jetë një plotësues i dobishëm për transparencën, por është plotësisht e pafuqishme për të frenuar inflacionin ushqimor nëse nuk shoqërohet me reforma strukturore. Monitorimi i çmimeve nuk e ul dot koston e lartë të naftës dhe as nuk e ndryshon faktin se Shqipëria aplikon 20% TVSH mbi bukën dhe qumështin.
Për të arritur një ulje të qëndrueshme të çmimeve, Shqipëria duhet të ndjekë një strategji me dy hapa: së pari, zbatimin e një norme të reduktuar të TVSH-së (p.sh. 5% deri 7%) për një shportë të përzgjedhur produktesh bazë, ku "PriceWatch" të përdoret pikërisht si mjet auditues për të verifikuar nëse ulja e taksës kalon te konsumatori; së dyti, mbështetjen e lidhur direkte për bujqësinë dhe logjistikën vendase për të zëvendësuar importet në sektorët me avantazh krahasues si perimet dhe bulmeti.
Përfundimi i Alb.Markets
Alb.Markets konkludon se 'PriceWatch' është vetëm një instrument digjital transparence që nuk zgjidh dot shkaqet rrënjësore të çmimeve të larta në Shqipëri. Pa një ulje të targetuar të TVSH-së për shportën bazë, zbutjen e barrave logjistike dhe subvencionimin e prodhimit vendas, hendeku midis çmimeve të stilit europian dhe të ardhurave të ulëta shqiptare do të vijojë të rëndojë mbi familjet.
