Teoria mikroekonomike e trajton kohën si një burim të kufizuar që mund të përdoret në mënyra të ndryshme. Njeriu, megjithatë, mund të kryejë vetëm një veprim në një moment të caktuar. Kur zgjedh një veprim, ai heq dorë nga alternativa më e mirë pasuese. Vlera e asaj që sakrifikohet quhet kosto oportune.
Ky koncept ka rëndësi sepse konsumatorët kanë shumë zgjedhje dhe mund ta ndryshojnë kombinimin e mallrave e shërbimeve që blejnë. Çdo vendim përdor një pjesë të kohës, të ardhurave ose burimeve që nuk mund të përdoret njëkohësisht për alternativën tjetër.
Shembulli i menaxherit dhe kopshtarit
Mendojmë një menaxher zyre që fiton 100 dollarë në orë. Ai mund të punojë një orë shtesë ose të shkojë në shtëpi për të kositur barin. Një kopshtar mund ta bëjë këtë punë për 50 dollarë. Nga pikëpamja monetare, menaxheri do të kursente 50 dollarë duke punuar orën shtesë dhe duke paguar kopshtarin.
Megjithatë, vetëm menaxheri mund të vendosë cili është përdorimi më i mirë i kohës së tij. Ai nuk mund të jetë në dy vende njëkohësisht. Shembulli tregon si kostoja oportune ndihmon në shpërndarjen e burimeve të pakta.
Kosto eksplicite dhe kosto implicite
Kostoja oportune mund të jetë eksplicite ose implicite. Në shembullin e mësipërm, pagesa prej 50 dollarësh për kopshtarin është një kosto e matshme. Por vendimi mund të ketë edhe përfitime që nuk maten lehtë me para.
Menaxheri mund të zgjedhë të bëjë një shëtitje pas punës, të çlodhet dhe të pastrojë mendjen në vend që të punojë një orë shtesë. Është e vështirë t’i vendoset një çmim përfitimit të kësaj zgjedhjeje, edhe pse ai mund të ndihet më mirë dhe më pak i lodhur. Kjo është pjesa implicite e vendimit.
Mungesa e burimeve dhe zgjedhja
Mungesa e burimeve i detyron individët të zgjedhin. Edhe prodhuesit përballen me kufizime në lëndë të para, punë, kapital dhe kohë. Sikur koha, mallrat dhe shërbimet të ishin të pakufizuara, nuk do të kishte nevojë për shpërndarje; çdo gjë do të ishte me bollëk.
Kostoja oportune mat atë që sakrifikohet për të marrë një përfitim tjetër. Ajo nuk është domosdoshmërisht pagesa e drejtpërdrejtë, por vlera e alternativës më të mirë nga e cila hiqet dorë.
Kostoja oportune në vendimet e biznesit
Kompanitë mund të zgjedhin ndërmjet dy projekteve konkurruese dhe të përzgjedhin atë që pritet të krijojë përfitimin më të madh. Një projekt ka kuptim kur përfitimet e tij të pritshme e tejkalojnë koston oportune të moszgjedhjes së alternativës tjetër. Në këtë mënyrë, burimet e kufizuara mund të përdoren me efikasitet sa më të lartë.
Kostoja oportune është një koncept teorik. Ajo nuk paraqitet si zë i veçantë në pasqyrën e të ardhurave ose në bilancin e një kompanie, por është e rëndësishme për vendimmarrjen dhe shpërndarjen e burimeve.
Koncepti lidhet ngushtë me analizën kosto-përfitim. Drejtuesit e përdorin këtë analizë për të vlerësuar nëse një projekt është i zbatueshëm dhe për të krahasuar rezultatin e mundshëm të Projektit A me atë të Projektit B. Përzgjedhja e projektit më të mirë nuk garanton se ai do të jetë fitimprurës; tregon vetëm se, sipas vlerësimit, është më i favorshëm se alternativa.