Sjellja e individit është në qendër të mikroekonomisë. Çdo individ përshkruhet si një agjent ekonomik. Kur sjelljet e shumë individëve mblidhen së bashku, ekonomistët mund të ndërtojnë një kurbë kërkese për mallra dhe shërbime të ndryshme.
Teoria e kërkesës përpiqet të kuptojë si konsumatorët marrin përfitim, kënaqësi ose dobi nga ajo që konsumojnë. Edhe kur konsumatorët duken të ngjashëm, secili ka shije dhe preferenca të veçanta dhe secili kufizohet nga një buxhet. Vetëm individi mund të vlerësojë sa kënaqësi merr nga një blerje.
Dobinë e një malli nuk mund ta shohim të izoluar. Konsumatori e krahason atë me dobinë që mund të merrte nga të gjitha mallrat dhe shërbimet e tjera ku mund të shpenzonte të ardhurat mujore. Për këtë arsye, kërkesa për një mall varet nga çmimi i tij, çmimet e mallrave të tjera, pasuria dhe të ardhurat e agjentit ekonomik.
Ligji i kërkesës
Ligji i kërkesës thotë se, kur çmimi i një malli bie, konsumatorët priren të blejnë më shumë; kur çmimi rritet, priren të blejnë më pak.
Efekti i zëvendësimit
Efekti i zëvendësimit lidhet ngushtë me ligjin e kërkesës. Nëse çmimi i Mallit A rritet, kërkesa për një Mall B të ngjashëm mund të rritet. Konsumatorët ndryshojnë zakonet e shpenzimit kur ndryshimi i çmimeve ul dobinë që marrin nga një mall. Kur ekziston një zëvendësues i përshtatshëm, ata mund të largohen nga malli që është shtrenjtuar dhe të blejnë alternativën.
Efekti i të ardhurave
Efekti i të ardhurave thotë se, kur konsumatorët bëhen më të pasur ose kanë të ardhura më të larta, kërkesa për shumicën e mallrave që blejnë rritet. Në paraqitjen grafike, kjo mund ta zhvendosë kurbën e kërkesës lart dhe djathtas.
Kurba e indiferencës dhe kufizimi buxhetor
Supozojmë se konsumatori zgjedh ndërmjet dy mallrave: Mallit A dhe Mallit B. Konsumi i tij kufizohet nga të ardhurat mujore. Në grafik mund të paraqiten të gjitha kombinimet e A-së dhe B-së që i japin konsumatorit të njëjtin nivel kënaqësie. Duke i bashkuar këto kombinime, ndërtohet një kurbë indiference. Çdo pikë e saj përfaqëson të njëjtin nivel dobie.
Mundësia për të blerë kombinime të Mallit A dhe Mallit B kufizohet nga një buxhet i fundëm. Vija e kufizimit buxhetor tregon kombinimet që konsumatori mund të përballojë: nga rasti kur i gjithë buxheti shpenzohet për Mallin A deri te rasti kur shpenzohet i gjithi për Mallin B.
Në modelin e dhënë, vija e buxhetit prek kurbën e indiferencës në pikën J. Kjo është pika ku konsumatori arrin dobinë më të lartë të mundshme brenda buxhetit. Grafiku e paraqet qartë kompromisin ndërmjet dy mallrave kur çmimet ose të ardhurat ndryshojnë.
Kurba të shumta indiference
Një grafik mund të përmbajë disa kurba indiference. Çdo kurbë tregon kombinime që prodhojnë një nivel të caktuar dobie. Kurbat më djathtas përfaqësojnë, në përgjithësi, më shumë kënaqësi se kurbat në të majtë, sepse lidhen me kombinime më të mëdha të mallrave.
Një variant më i lirë ose me cilësi më të ulët i Mallit B
Supozojmë se ekziston një version alternativ, me cilësi më të ulët, i Mallit B. Me të njëjtin buxhet, konsumatori mund të blejë të njëjtën sasi maksimale të Mallit A, por mund ta kombinojë atë me një sasi më të madhe të Mallit B. Kurbat shtesë të indiferencës paraqesin kombinime të ndryshme të A-së dhe B-së që japin nivele më të larta kënaqësie brenda të njëjtit kufizim të të ardhurave.
Në këtë shembull, konsumatori mund të arrijë më shumë dobi duke blerë më pak nga Malli A dhe më shumë nga varianti më i lirë i Mallit B. Kufizimi buxhetor nuk ndryshon, por kombinimi i ri e vendos konsumatorin në një kurbë indiference më djathtas dhe me dobi më të lartë.
Çfarë ndodh kur rritet çmimi i Mallit B?
Rritja e çmimit të Mallit B ka një efekt të ngjashëm me uljen e të ardhurave reale të konsumatorit. Nëse ai nuk blen fare Mallin B, vazhdon të përballojë të njëjtën sasi maksimale të Mallit A. Por nëse nuk blen Mallin A, tani mund të përballojë një sasi më të vogël të Mallit B.
Vija e mëparshme e buxhetit nuk është më e arritshme. Vija e re rrotullohet drejt brendësisë dhe prek një kurbë të re indiference më në të majtë. Në shembullin e materialit, konsumatori blen më shumë Mall A dhe më pak Mall B si pasojë e ndryshimit të çmimit dhe e zhvendosjes së kufizimit buxhetor.
Supozimet dhe kufijtë e modelit
Teoria e kërkesës së konsumatorit bën disa supozime të forta. Ajo shpesh supozon se konsumatorët kanë njohuri të plota, i kuptojnë alternativat dhe marrin vendime racionale. Me fjalë të tjera, modeli nuk parashikon gabime të vazhdueshme ose zgjedhje të paarsyeshme.
Jeta reale është më e ndërlikuar, prandaj këto modele nuk e përshkruajnë përsosmërisht mënyrën si mendon çdo njeri. Megjithatë, ato u japin ekonomistëve një mënyrë të dobishme për të shpjeguar si ndryshon sjellja kur ndryshojnë të ardhurat dhe çmimet dhe si zgjedhin konsumatorët ndërmjet mallrave kur pasuria dhe buxheti janë të kufizuara.