Shumë aspekte të lëvizjes së tregut mund të shihen drejtpërdrejt: ndryshimi nga një nivel çmimi në tjetrin, volumi, format në grafik ose ciklet e dukshme. Luhatshmëria është ndryshe. Ajo nuk shihet si një objekt i vetëm; duhet të llogaritet.
Vlera që quajmë luhatshmëri pasqyron dy gjëra: lëvizjen “reale” të tregut dhe mënyrën që kemi zgjedhur për ta matur atë. Dy formula mund të përdorin të njëjtat çmime dhe të prodhojnë pamje të ndryshme, sepse fokusohen në aspekte të ndryshme të lëvizjes.
Çfarë është luhatshmëria?
Në kuptimin akademik, luhatshmëria përdoret si një masë rreziku dhe shpesh llogaritet si devijimi standard i kthimeve. Kjo formulë mat sa të shpërndara janë kthimet rreth mesatares së tyre.
Në kuptimin praktik, luhatshmëria është thjesht sa shumë lëviz një aktiv. Një përkufizim edhe më i dobishëm për vendimmarrjen është: sa shumë ka gjasa të lëvizë aktivi në të ardhmen. Pikërisht këtu hyn pasiguria, sepse e ardhmja nuk mund të vëzhgohet; ajo vetëm vlerësohet nga të dhënat dhe modelet.
Luhatshmëria historike
Luhatshmëria historike llogaritet nga kthimet e kaluara, zakonisht përmes devijimit standard dhe shpesh shprehet në bazë vjetore. Ajo përmbledh sa të shpërndara kanë qenë kthimet gjatë periudhës së zgjedhur.
Rezultati varet nga gjatësia e dritares dhe frekuenca e të dhënave. Një matje e afërt mund të reagojë shpejt ndaj një goditjeje të re, ndërsa një matje më e gjatë e zbut atë brenda një historie më të gjerë.
Range, True Range dhe Average True Range
Një mënyrë tjetër fillon nga intervali i çdo shufre, pra maksimumi minus minimumin. Ky interval tregon sa është lëvizur çmimi brenda periudhës.
True Range shton edhe boshllëkun nga mbyllja e mëparshme. Kjo është e rëndësishme kur tregu hapet larg çmimit të fundit, sepse vetëm maksimumi minus minimumi i shufrës së re mund të mos e kapë të gjithë lëvizjen.
Average True Range mesatarizon True Range gjatë një dritareje. Në këtë mënyrë krijohet një masë e lëvizjes së zakonshme që mund të krahasohet me ditët ose javët e tjera.
Masa të përshtatura dhe goditjet sigma
Materiali përmend masa ditore dhe javore të përshtatura me luhatshmërinë. Qëllimi është që lëvizjet të shihen në raport me nivelin tipik të luhatshmërisë, jo vetëm si ndryshime absolute çmimi.
Përmenden edhe goditjet sigma, pra lëvizje që janë të mëdha kur maten në njësi të devijimit standard. Ky lloj vlerësimi ndihmon në dallimin e një lëvizjeje të zakonshme nga një lëvizje e pazakontë sipas matjes së zgjedhur.
Modelet GARCH dhe grumbullimi i luhatshmërisë
Familja e modeleve GARCH është një nga qasjet akademike të përdorura për të modeluar luhatshmërinë. Materiali nuk kërkon llogaritjen e modeleve, por thekson një dukuri të rëndësishme: grumbullimin e luhatshmërisë.
Grumbullimi do të thotë se periudhat e qeta kanë prirje të shfaqen pranë periudhave të qeta, ndërsa periudhat e lëvizjeve të forta kanë prirje të shfaqen pranë periudhave të forta. Luhatshmëria nuk shpërndahet gjithmonë në mënyrë të njëtrajtshme në kohë.
Ngjeshja e luhatshmërisë
Kur raporti ndërmjet luhatshmërisë afatshkurtër dhe asaj afatgjatë është i ulët, tregu mund të quhet në ngjeshje të luhatshmërisë. Kjo do të thotë se lëvizjet e fundit janë shumë më të vogla se standardi më i gjatë.
Materiali vëren se lëvizjet e mëdha që dalin nga një ngjeshje kanë gjasa të vazhdojnë. Me fjalë të tjera, pas daljes nga qetësia, momentumi mund të “fitojë”. Kjo është një prirje probabilistike, jo një garanci se çdo thyerje do të vazhdojë.
Luhatshmëria e nënkuptuar
Luhatshmëria e nënkuptuar nxirret nga çmimet e vëzhguara të opsioneve. Ajo nuk mat drejtpërdrejt lëvizjen e kaluar; përkundrazi, gjendet duke pyetur se çfarë niveli luhatshmërie duhet futur në një model që çmimi i llogaritur i opsionit të përputhet me çmimin e tregut.
Çmimi i një opsioni ndikohet nga pesë faktorë të përmendur në burim:
- çmimi i aktivit bazë;
- çmimi i ushtrimit të opsionit;
- koha deri në skadim;
- normat e interesit dhe dividendët, kur zbatohen;
- luhatshmëria.
Faktorët e parë mund të vëzhgohen ose përcaktohen. Luhatshmëria është elementi që duhet “nxjerrë mbrapsht” nga çmimi. Për këtë arsye quhet e nënkuptuar: është niveli që çmimi i tregut duket se po përfshin.
Ngjarjet e pritshme dhe çmimet e opsioneve
Opsionet mund të shtrenjtohen përpara ngjarjeve të parashikuara, si raporti i fitimeve të një kompanie ose një raport bujqësor. Tregu mund të presë një lëvizje të madhe, edhe nëse nuk di drejtimin.
Një nivel i lartë i luhatshmërisë së nënkuptuar mund të jetë paralajmërim se pjesëmarrësit presin që diçka të ndodhë. Ai nuk thotë nëse çmimi do të rritet ose do të bjerë; tregon vetëm se çmimet e opsioneve po përfshijnë pritjen e një lëvizjeje më të madhe.
Mësimet kryesore nga modelet akademike
Materiali përmbledh disa vëzhgime të rëndësishme:
- Luhatshmëria në shumë tregje ka një nivel mesatar afatgjatë drejt të cilit priret të kthehet.
- Në afat të shkurtër, luhatshmëria e fundit është shpesh matja më e dobishme për luhatshmërinë e afërt.
- Goditjet e luhatshmërisë zbehen me kalimin e kohës, si valët që krijohen kur hidhet një gur i madh në një pellg të qetë.
- Koha dhe mbërritja e goditjes së ardhshme nuk mund të parashikohen me siguri.
Këto ide shpjegojnë pse luhatshmëria mund të qëndrojë e lartë pas një tronditjeje, por edhe pse efekti zakonisht nuk mbetet përgjithmonë. Ato shpjegojnë gjithashtu pse matja e fundit ka vlerë, pa e kthyer atë në një parashikim të pagabueshëm.
Nuk ka vetëm një mënyrë për të matur luhatshmërinë. Devijimi standard, ATR, masat e përshtatura dhe luhatshmëria e nënkuptuar përgjigjen ndaj pyetjeve të ndryshme. Përdoruesi duhet të kuptojë se çfarë llogarit secila metodë dhe pse është e përshtatshme për vendimin që po merr.