Forcimi i Lekut po rëndon bilancin e Bankës së Shqipërisë: Kostot e ndërhyrjes në treg po rriten

Kapitali i Bankës së Shqipërisë ka rënë në vlerën negative prej 25.4 miliardë lekësh në fund të muajit gusht, duke shënuar nivelin më të ulët në tre vitet e fundit dhe të dytin më të ulët në histori. Kjo situatë, e krijuar kryesisht nga forcimi i pandalur i Lekut dhe rritja e normave të interesit, ngre pyetje të rëndësishme mbi menaxhimin e rezervës valutore dhe stabilitetin financiar të vetë institucionit qendror.

Sipas vlerësimit të Alb.Markets, ky kapital negativ është kryesisht një pasojë kontabël e "zhvlerësimit në letër" të rezervave të mëdha valutore që banka mban për raste emergjente. Meqenëse bilanci i Bankës së Shqipërisë raportohet në Lekë, forcimi i monedhës vendase ndaj Euros dhe valutave të tjera e ul automatikisht vlerën e këtyre rezervave kur ato konvertohen teorikisht në Lekë. Megjithatë, ndërhyrjet agresive të bankës për të blerë valutë dhe për të frenuar rënien e Euros po e thellojnë këtë ekspozim ndaj rreziqeve të kursit të këmbimit.

Anatomia e një humbjeje prej miliarda lekësh

Që nga fillimi i vitit 2023, kur normat e interesit nisën të rriteshin me shpejtësi pas pasojave ekonomike të Luftës në Ukrainë, kapitali i Bankës së Shqipërisë ka qëndruar në territor negativ. Gjatë vitit të kaluar, humbjet neto vetëm nga ndryshimet e kurseve të këmbimit arritën në 24.1 miliardë lekë, një rritje dramatike prej 79% krahasuar me vitin paraprak.

Kjo tendencë po përshpejtohet. Euro ka prekur nivele minimale historike të reja, duke u zhvlerësuar me rreth 5.5% me bazë vjetore deri në mesin e muajit shtator. Ndërkohë, rezerva valutore e bankës arriti në korrik në vlerën rekord prej gati 8.2 miliardë eurosh, duke u rritur me 18.6% brenda një viti. Sa më shumë rritet kjo rezervë në kushtet e rënies së Euros, aq më të mëdha bëhen humbjet kontabël të institucionit.

Të dhënat tregojnë se Banka e Shqipërisë ka blerë 140 milionë euro vetëm në tremujorin e parë të vitit, plot 320% më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, dhe blerjet e saj duket se janë zgjeruar edhe më tej pas muajit maj.

Analiza e Alb.Markets

Nga këndvështrimi teknik, një bankë qendrore nuk funksionon si një bankë tregtare; ajo nuk mund të falimentojë në kuptimin tradicional pasi zotëron monopolin e emisionit të monedhës. Banka e Shqipërisë argumenton me të drejtë se mbetet e mirëkapitalizuar në bazë të kapitalit të realizuar dhe se këto luhatje vijnë nga faktorë të jashtëm që mund të përmbysen në të ardhmen.

Megjithatë, mbajtja e një kapitali negativ për një kohë të gjatë mund të dëmtojë kredibilitetin e institucionit dhe të kufizojë hapësirën e tij për manovra të politikës monetare. Nëse Leku vazhdon të forcohet pa ndalur — i nxitur nga prurjet e turizmit dhe investimet e huaja — kostoja kontabël për Bankën e Shqipërisë do të rritet, duke e bërë më të vështirë sterilizimin e likuiditetit të tepërt në treg.

Argumenti i fortë kundër shqetësimeve të tepruara është se këto humbje janë kryesisht të parealizuara. Nëse tregjet ndryshojnë drejtim dhe Euro fillon të forcohet sërish globalisht ose lokalisht, ky bilanc negativ mund të fshihet brenda pak muajsh përmes fitimeve të vlerësimit. Por, për sa kohë që strategjia e bankës përfshin blerjen masive të Euros për të mbrojtur eksportuesit dhe për të mbajtur tregun e qëndrueshëm, ajo do të vazhdojë të thithë humbje kontabël mbi supet e bilancit të saj.