Financim publik apo barrë private: Pse shqiptarët paguajnë trefishin e mesatares së BE-së nga xhepi për shëndetësinë?

Shqipëria vazhdon të mbetet në periferi të Europës sa i përket burimeve financiare që adresohen për shëndetësinë. Ky hendek nuk është thjesht një diferencë e zakonshme statistikore në euro, por një tregues i qartë i një sistemi që lëngon nga nënfinancimi dhe që e zhvendos barrën kryesore direkt mbi xhepat e qytetarëve shqiptarë. Përtej retorikës politike për përmirësimin e shërbimeve, shifrat e fundit dëshmojnë se diferenca reale në konsumin shëndetësor mbetet e thellë, madje edhe pasi eliminohet efekti i çmimeve më të ulëta në vend.

Hendeku i thellë nominal dhe real

Sipas të dhënave të fundit të Eurostat për vitin 2025, konsumi individual për shëndetësinë në Shqipëri llogaritet në vetëm 662 euro për banor – një shifër pothuajse e papërfillshme krahasuar me mesataren e Bashkimit Europian prej 3,675 eurosh për banor. Në vlerë nominale, Shqipëria arrin në vetëm 18% të standardit mesatar europian.

Edhe kur analizojmë volumin real, duke marrë parasysh faktin se çmimet e produkteve dhe shërbimeve shëndetësore në Shqipëri janë sa 44.6% e mesatares së BE-së, diferenca nuk zhduket. I shprehur në standardin e fuqisë blerëse (PPS), konsumi për shëndetësinë në Shqipëri arrin në rreth 1,500 PPS për banor, përkundrejt rreth 3,700 PPS në BE. Kjo do të thotë se volumi real i mallrave dhe shërbimeve shëndetësore që konsumon një shqiptar është sa vetëm 40% e asaj që përfiton një qytetar mesatar në BE.

Në total, konsumi për shëndetësinë në Shqipëri në vitin 2025 arriti në 1.56 miliardë euro, çka përfaqëson 7.7% të konsumit total individual, ndërsa në BE ky tregues qëndron mesatarisht në 13.4%. Ky tregues i Eurostat përfshin si financimet publike, ashtu edhe ato private.

Gati gjysma e faturës paguhet direkt nga xhepi

Problemi më i madh i modelit shqiptar nuk është vetëm sasia e ulët e burimeve në dispozicion, por mënyra se si ato sigurohen. Në Shqipëri, financimi kolektiv dhe sigurimet shëndetësore dështojnë të mbulojnë nevojat bazë të popullsisë.

Sipas të dhënave nga Banka Botërore dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), në vitin 2023, plot 48.27% e shpenzimeve korrente për shëndetësinë në Shqipëri u paguan direkt nga xhepi i familjeve. Praktikisht, për çdo dy euro të shpenzuara për ilaçe, analiza apo vizita, një euro paguhet drejtpërdrejt nga qytetari. Kjo është shkalla më e lartë e pagesave të drejtpërdrejta në të gjithë Europën, duke kaluar edhe vendet e rajonit si Maqedonia e Veriut (39.6%) dhe Bullgaria (35.5%). Në Mal të Zi, ky tregues është vetëm 26.3%, ndërsa mesatarja e Bashkimit Europian qëndron në vetëm 14.9%.

Ky model rëndon në mënyrë disproporcionale shtresat në nevojë dhe të moshuarit, duke rritur ndjeshëm rrezikun e varfërimit të familjeve për shkak të krizave shëndetësore.

Analiza e Alb.Markets

Të dhënat e prezantuara tregojnë për një dështim strukturor të skemës së sigurimeve shëndetësore në Shqipëri. Ndërsa në BE skemat e detyrueshme të sigurimit dhe financimet qeveritare mbulojnë mesatarisht 80.6% të faturës shëndetësore, në Shqipëri burimet publike financojnë vetëm 49.6% të shpenzimeve korrente.

Një argument që shpesh përdoret për të justifikuar këto shifra është niveli më i ulët i zhvillimit ekonomik të Shqipërisë dhe madhësia e konsiderueshme e ekonomisë informale, çka bën që një pjesë e konsumit shëndetësor privat të mos regjistrohet plotësisht ose që kapacitetet tatimore të shtetit të jenë më të kufizuara. Megjithatë, ky justifikim nuk e zbut faktin që Shqipëria shpenzon vetëm 7.05% të PBB-së për shëndetësinë (sipas të dhënave të vitit 2023), krahasuar me 10% në BE, duke treguar një mungesë të qartë prioriteti në alokimin e fondeve buxhetore.

Alb.Markets vlerëson se pa një reformë të thellë që rrit kontributet shtetërore dhe pa formalizimin e plotë të tregut të shërbimeve dhe të barnave, qytetarët shqiptarë do të vazhdojnë të përballen me kosto të larta që cenojnë buxhetet e tyre familjare dhe cilësinë e jetesës. Hendeku me BE-në nuk është thjesht çështje konvergjence ekonomike, por pasojë e drejtpërdrejtë e politikave të mbulimit shëndetësor që lënë të pambrojtur pikërisht ata që kanë më shumë nevojë.