Hendeku i subvencioneve 1 me 18: Shqipëria mbështet bujqësinë me 3 euro për hektar përballë 53 eurove në rajon

Bujqësia shqiptare po përballet me një krizë të heshtur por të thellë strukturore, ku prodhuesit vendas po humbin gradualisht terren jo vetëm ndaj Bashkimit Europian, por edhe ndaj fqinjëve të tyre të drejtpërdrejtë në Ballkanin Perëndimor. Sipas analizës sonë mbi të dhënat e fundit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO), kjo humbje terreni vjen si pasojë e një disavantazhi të trefishtë: subvencionet jashtëzakonisht të ulëta, varësia e plotë nga inputet e importuara dhe kriza akute e fuqisë punëtore në zonat rurale.

Ajo që e bën situatën kritike për fermerët tanë është hendeku i thellë i mbështetjes shtetërore. Ndërsa vendet e rajonit, si Serbia dhe Maqedonia e Veriut, ofrojnë mesatarisht mbi 53 euro për hektar në formë subvencionesh direkte, Shqipëria historikisht ka ofruar vetëm rreth 3 euro për hektar. Kjo diferencë prej afërsisht 18 herësh përkthehet drejtpërdrejt në çmime më të larta në tregun final, duke e lënë produktin shqiptar të pambrojtur ndaj konkurrencës rajonale.

Kostot e larta dhe varësia nga importi

Fermerët shqiptarë, të organizuar kryesisht në ferma të vogla familjare, shpenzojnë mesatarisht rreth 28% të vlerës së përgjithshme të prodhimit vetëm për blerjen e farërave, plehrave kimike dhe pesticideve. Duke qenë se pjesa më e madhe e këtyre inputeve sigurohet nga importi, çdo luhatje e kursit të këmbimit, rritje e çmimeve ndërkombëtare apo shtrenjtim i transportit godet drejtpërdrejt xhepat e tyre. Pa mundësinë e blerjes me shumicë apo të negociimit të çmimeve, fermat e vogla nuk kanë asnjë mekanizëm mbrojtës ndaj këtyre goditjeve të jashtme.

Për më tepër, mungesa e infrastrukturës moderne të ujitjes dhe ndikimi i ndryshimeve klimatike rrisin atë që FAO e quan "kosto të fshehura" të sistemit bujqësor. Një sezon i thatë mund të shkatërrojë rendimentin, ndërkohë që shpenzimet fikse për punimin e tokës dhe inputet mbeten po aq të larta, duke rritur koston për njësi prodhimi në nivele të papërballueshme.

Kriza e krahut të punës

Përveç kostove materiale, sektori po përballet me një tjetër sfidë të mprehtë: mungesën e fuqisë punëtore. Emigrimi masiv dhe braktisja e zonave rurale kanë krijuar mungesa dramatike të punëtorëve, veçanërisht gjatë sezoneve të mbjelljes dhe vjeljes. Për të shpëtuar prodhimin, fermerët detyrohen të paguajnë paga ditore dukshëm më të larta, gjë që rrit më tej koston e prodhimit, ose në rastin më të keq, detyrohen ta lënë prodhimin të kalbet nëpër parcela.

Analiza e Alb.Markets

Në vlerësimin tonë, pretendimi se bujqësia shqiptare mund të mbijetojë vetëm përmes "forcave të tregut të lirë", pa një ndërhyrje radikale në politikat fiskale, është i paqëndrueshëm. Ndërsa mbrojtësit e politikave aktuale mund të argumentojnë se buxheti i shtetit ka kufizime dhe se Shqipëria duhet të fokusohet në produkte specifike me vlerë të lartë apo në agroturizëm për të krijuar një markë unike, ky argument injoron realitetin bazë: konsumatori mesatar blen duke u nisur nga çmimi. Nëse produktet bazë nga Serbia apo Maqedonia e Veriut hyjnë më lirë në tregun tonë sepse subvencionohen masivisht në vendet e tyre të origjinës, prodhimi vendas do të shkojë drejt kolapsit të plotë.

Ky hendek mbështetjeje prej 1:18 nuk është thjesht një statistikë; ai është një pengesë strukturore që eliminon çdo mundësi për konkurrencë të ndershme. Pa një rritje të menjëhershme të subvencioneve direkte për hektar dhe pa investime serioze në infrastrukturën e ujitjes për të zbutur rreziqet klimatike, Shqipëria rrezikon të kthehet në një importuese neto të produkteve ushqimore bazë, duke humbur sovranitetin e saj ushqimor dhe duke dëmtuar rëndë ekonominë rurale.