Refuzimi i rishikimit të taksave do të rrisë koston e jetesës përmes shtrenjtimit të karburanteve

Tregu vendas i karburanteve po përballet me një valë të re shtrenjtimi që po i çon çmimet e naftës dhe benzinës afër niveleve rekord të regjistruara gjatë fillimit të luftës në Ukrainë në vitin 2022. Sipas vëzhgimeve të fundit të tregut të pakicës, nafta ka pësuar një rritje të menjëhershme prej 7 deri në 10 lekë për litër, duke u tregtuar aktualisht me 226 deri në 229 lekë për litër. Benzina ka shënuar rritje edhe më të fortë, duke u shtrenjtuar me 11 deri në 14 lekë për litër, me një çmim të ri që luhatet mes 216 dhe 219 lekë për litër. Kjo ecuri rritëse vjen si pasojë e drejtpërdrejtë e tensioneve gjeopolitike në Lindjen e Mesme dhe ngushtimit të rrugëve të transportit detar, por në planin vendas nxjerr sërish në pah ngurtësinë e politikës fiskale shqiptare.

Shtytësi kryesor i këtij shtrenjtimi vjen nga bursat ndërkombëtare. Çmimi i naftës së llojit "Brent" arriti së fundmi në nivelin maksimal prej 110 USD për fuçi përpara se të stabilizohej lehtësisht pranë 104 USD. Edhe më kritik ka qenë ndikimi i çmimit referencë Platts, i cili përdoret për zhdoganimin e importeve në Shqipëri, duke arritur në 1,619 USD për ton (përfshirë premiumet), një rritje e fortë kjo e ndikuar nga bllokimet në Ngushticën e Hormuzit dhe Detin e Kuq si pasojë e sulmeve të rebelëve Houthi në Jemen. Megjithatë, ndërsa tregu global reagon ndaj rrezikut të ndërprerjes së furnizimeve, në Shqipëri efekti i çmimeve të larta shumëfishohet nga barra e rëndë e taksave mbi karburantet.

Analiza e Alb.Markets

Nga pikëpamja e analizës së tregut, ky shtrenjtim i ri nxjerr në pah dy problematika kryesore për ekonominë shqiptare: së pari, ekspozimin e lartë dhe të menjëhershëm ndaj luhatjeve të bursës ndërkombëtare pa asnjë mekanizëm zbutës; së dyti, dhe më kryesorja, mungesën e vullnetit politik për të rishikuar taksat mbi karburantet në momente krizash të jashtëzakonshme.

Sipas operatorëve të tregut, situata globale e furnizimit mbetet jashtëzakonisht e tensionuar me rrezikun e bllokimit të eksporteve nga prodhuesit e mëdhenj dhe rënien e rezervave strategjike afër zeros. Megjithatë, ndërsa kjo është një krizë globale, përgjigjja e politikëbërësve në Shqipëri dallon ndjeshëm nga ajo e vendeve fqinje. Shqipëria vazhdon të mbajë barrën më të lartë fiskale në rajon për çdo litër karburant të shitur. Për më tepër, buxheti i shtetit ka arkëtuar miliona euro më shumë të ardhura thjesht si pasojë e rritjes së çmimeve bazë (pasi taksat aplikohen edhe si përqindje mbi vlerën e rritur), duke mos i kthyer këto përfitime të papritura në formën e lehtësimit të taksave për konsumatorët apo bizneset.

Nga ana tjetër, mbështetësit e politikës aktuale qeveritare mund të argumentojnë se taksat e larta mbi karburantet janë të nevojshme për të mbajtur stabilitetin buxhetor dhe për të financuar investimet publike apo reformat strukturore. Sipas këtij këndvështrimi, ndërhyrja me ulje taksash mund të krijonte gropa në buxhet që do të duhej të mbuloheshin nga borxhi publik më i shtrenjtë ose nga rritja e taksave të tjera. Megjithatë, ky argument bie përballë faktit se konsumi i karburantit është jetik për çdo sektor të ekonomisë dhe rritja e pakontrolluar e tij sjell një efekt zinxhir inflacionist në të gjitha produktet e shportës, duke dëmtuar shtresat në nevojë më shumë sesa çdo përpjekje për konsolidim fiskal.

Në vlerësimin e Alb.Markets, këmbëngulja për të mbajtur taksa të larta dhe funksionimi i tregut pa asnjë rrjet sigurie fiskale po rrit kostot e jetesës dhe po dëmton konkurrueshmërinë e bizneseve shqiptare. Përdorimi i instrumenteve administrative si "bordet e transparencës" apo thjesht monitorimi i çmimeve pa prekur strukturën e taksave ka rezultuar i paefektshëm për të mbrojtur konsumatorin nga goditjet gjeopolitike globale.