Rritja e Pritshme e Normave të Interesit Do të Shfryjë Tregun e Pronave dhe Do të Rrisë Fitimet nga Kursimet

Kurba e inflacionit në Shqipëri i është rikthyer rritjes, duke sfiduar periudhën e qetësisë relative dhe duke forcuar pritshmëritë për një shtrëngim të pashmangshëm të politikës monetare. Ky zhvillim pritet të riformësojë peizazhin e investimeve në vend: nga njëra anë, produktet e kursimit dhe investimit financiar do të bëhen më tërheqëse, ndërsa nga ana tjetër, tregu i pasurive të paluajtshme do të përballet me presion të fortë për të frenuar ciklin disavjeçar të rritjes së çmimeve.

Sipas vlerësimeve tona në Alb.Markets, rezistenca aktuale e Bankës së Shqipërisë për të mbajtur të pandryshuar normën bazë të interesit është një qëndrim i përkohshëm taktik që vështirë se mund të zgjasë. Me inflacionin bazë në nivelin 3.5% (më i larti që nga tetori 2023) dhe tregun e punës që ushtron presion të vazhdueshëm mbi pagat, shtytësit e inflacionit janë tashmë strukturorë dhe jo thjesht një goditje kalimtare nga çmimet e naftës apo gjeopolitika.

Rikthimi i Presioneve Inflacioniste

Të dhënat e fundit nga INSTAT tregojnë se inflacioni në muajin maj arriti në 3.2%, niveli më i lartë që nga fillimi i vitit 2024. Ky rizgjim i çmimeve nxitet pjesërisht nga faktorët gjeopolitikë, si tensionet mes SHBA-së dhe Iranit që shtrenjtuan naftën bruto, por mbi të gjitha nga faktorët e brendshëm si rritja e qirave dhe kostot e krahut të punës.

Në mbledhjen e muajit gusht, Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë vendosi të mbajë normën bazë të pandryshuar në 2.5%, duke u mbështetur te forcimi i Lekut dhe politika fiskale shtrënguese si faktorë balancues. Megjithatë, Guvernatori Gent Sejko la të kuptohet se një devijim i zgjatur i inflacionit nga objektivi do të diktojë reagim. Në të kundërt, Banka Qendrore Europiane (BQE) tashmë ka aplikuar rritje të normave, duke çuar Euriborin 12-mujor afër nivelit 3%.

Struktura e Kursimeve: Dominimi i Depozitave dhe Alternativat e Reja

Shqiptarët mbeten tejet konservatorë në menaxhimin e parave të tyre. Rreth 87% e investimeve financiare të individëve shkojnë për depozita bankare, të cilat në fund të vitit arritën vlerën rekord prej 1.84 trilionë lekësh. Ky përqendrim shpjegohet me sigurinë ligjore të depozitave deri në 2.5 milionë lekë.

Megjithatë, stabiliteti i normave mesatare të interesit (1.6% për Lekun dhe 1.16% për Euron në maj) po sfidohet nga hyrja e lojtarëve të rinj agresivë. Jet Bank (përmes ofertës së saj pa degë fizike) dhe dega e bankës Ziraat kanë sjellë një dinamikë të re. Për shembull, normat maksimale për depozitat 36-mujore të Jet Bank arrijnë deri në 4.7% në Lek dhe Euro, shumë mbi mesataren e tregut.

Nga ana tjetër, instrumentet e tjerë financiarë shfaqin ecuri të ndryshme:

• Bonot dhe Obligacionet e Qeverisë: Përbëjnë 7% të portofolit (149 miliardë lekë), por pësuan një rënie prej 2.6% vitin e kaluar për shkak të rënies së yield-eve.
• Fondet e Investimit: Përbëjnë 3% të totalit (62.5 miliardë lekë) dhe shënuan një rritje prej 12.8% si pjesë e një cikli rimëkëmbjeje pas goditjes së vitit 2022.
• Obligacionet Korporative: Shënuan rritjen më mbresëlënëse me 34.4%, duke arritur në 39 miliardë lekë (2% e portofolit të individëve).
• Fondet Private të Pensionit: Edhe pse përbëjnë vetëm 1% të totalit (15.1 miliardë lekë), u rritën me 17% vitin e kaluar.

Analiza e Alb.Markets

Parashikimet e analistëve të Raiffeisen Research Shqipëri sugjerojnë se skenari bazë përfshin dy rritje të normës bazë të interesit me nga 0.25 pikë përqindje secila brenda këtij viti, duke e çuar normën në 3%. Kjo do të shtyjë yield-et e bonove dhe obligacioneve qeveritare drejt rritjes, veçanërisht në gjysmën e dytë të vitit, kur bankat zakonisht ulin investimet e tyre në këto instrumente.

Sipas vlerësimit tonë, ky mjedis i ri me norma më të larta interesi do të funksionojë si një "frenë emergjence" për tregun e pasurive të paluajtshme. Për vite me radhë, kostot e ulëta të huamarrjes dhe mungesa e alternativave fitimprurëse të investimit e kanë kanalizuar kapitalin drejt pronave, duke rritur artificialisht çmimet.

Kundërargumenti dhe Kufizimet:
Një skenar alternativ sugjeron se çmimet e pronave në Shqipëri mund të mos pësojnë rënie të ndjeshme, pavarësisht rritjes së normave të interesit. Ky qëndrim mbështetet në shkallën e lartë të informalitetit në ekonomi dhe faktin se një pjesë e konsiderueshme e tregut të pasurive të paluajtshme financohet me para në dorë (cash) ose para informale, të cilat janë të imunizuara ndaj kushteve të kredisë bankare. Megjithatë, ne besojmë se shtrëngimi i likuiditetit zyrtar dhe rritja e yield-eve të instrumenteve me rrezik të ulët (si bonot shtetërore) do të joshin investitorët legjitimë, duke ulur kërkesën agregate në tregun e pronave dhe duke sjellë të paktën një stabilizim ose korrigjim të çmimeve në segmentet kryesore.