Investitori duhet të kryejë kontrollin e vet mbi instrumentin dhe emetuesin, duke analizuar shëndetin financiar, rreziqet operative, ambientin e normave dhe ndikimin e politikave të bankave qendrore. Krahas kësaj analize, mund të përdorë edhe vlerësimet e palëve të treta nga agjencitë e kreditit.
Investitori në obligacion është zakonisht më i fokusuar te të ardhurat dhe ruajtja e kapitalit sesa te rritja e kompanisë. Ai kërkon kthimin e principalit në maturim dhe marrjen në kohë të interesit gjatë gjithë periudhës së mbajtjes. Vlerësimi i kreditit synon pikërisht të masë mundësinë që emetuesi të mos i përmbushë këto detyrime.
Agjencitë dhe shkallët e vlerësimit
agjencia A e vlerësimit kreditor, agjencia C e vlerësimit kreditor dhe agjencia B e vlerësimit kreditor janë ndër agjencitë kryesore. Ato vlerësojnë si emetuesin, ashtu edhe emetimin e veçantë. Niveli i kreditit tregon shkallën e rrezikut të mospagimit që merr investitori.
Materiali i ndan zakonisht notat në dy grupe të mëdha:
- Investment grade: nga AAA deri në BBB.
- Cilësi më e ulët: nga BB deri në C.
Një emetues investment grade konsiderohet nga agjencia më i aftë të kryejë në kohë pagesat e borxhit sesa një emetues non-investment grade. Ky i fundit përshkruhet shpesh si high yield, spekulativ ose “junk”.
Rreziku më i lartë dhe kuponi
Investitorët zakonisht kërkojnë interes më të lartë kur marrin më shumë rrezik krediti. Materiali e ilustron këtë me dy obligacione që u emetuan në të njëjtën ditë dhe maturoheshin më 4 shkurt 2030.
Krahasimi i dy emetimeve
- Obligacioni i një bankë rajonale, me vlerësim A nga agjencia A e vlerësimit kreditor dhe agjencia C e vlerësimit kreditor, kishte kupon 2.55%.
- Obligacioni i një kompani financiare e tregjeve në zhvillim, kompani kolumbiane e shërbimeve financiare me vlerësim BB, kishte kupon shumë më të lartë, 4.375%.
Maturimi i njëjtë dhe data e njëjtë e emetimit e bëjnë më të dukshme lidhjen ndërmjet cilësisë më të ulët të kreditit dhe kompensimit më të lartë të kërkuar nga investitorët.
Çfarë analizojnë agjencitë?
Agjencitë synojnë të japin vlerësim të detajuar fundamental për emetuesin dhe ofertën. Analiza mund të përfshijë:
- kreditueshmërinë e garantuesit ose siguruesit të emetimit;
- format e përmirësimit të kreditit që mund të mbështesin marrëveshjen;
- kapacitetin dhe vullnetin e emetuesit për të përmbushur detyrimet e planifikuara;
- kolateralin dhe sigurinë e obligacionit;
- nënrenditjen dhe vendin e titullit në hierarkinë e pagesave.
Këto kushte mund të ndikojnë shumën që merr investitori nëse kompania falimenton.
Rishikimi i vlerësimeve
Agjencitë shpjegojnë zakonisht faktorët që mund ta rrisin ose ulin notën dhe kryejnë rishikime periodike. Kreditueshmëria mund të ndryshojë për shkak të ekonomisë së përgjithshme, zhvillimeve të sektorit ose ndryshimeve brenda vetë kompanisë.
Përkeqësimi i të ardhurave, rritja e borxhit, dobësimi i likuiditetit ose një blerje agresive mund të sjellin ulje. Përmirësimi i fluksit të parasë, ulja e levës ose forcimi i biznesit mund të mbështesin rritje të notës.
Fallen angels, rising stars dhe nota D
Kur një emetues zbret nga investment grade në high yield, ai quhet fallen angel. Kur ngrihet nga non-investment grade në investment grade, quhet rising star. Një vlerësim D zakonisht tregon se emetuesi është në mospagim.
Kalimet ndërmjet kategorive mund të ndikojnë çmimin dhe kërkesën, sepse disa investitorë institucionalë kanë kufizime mbi nivelin minimal të kreditit që mund të mbajnë.
Pse nota nuk mjafton?
Jo çdo obligacion korporativ ka vlerësim. Edhe kur ekziston, nota është opinion dhe mund të ndryshojë. Ajo nuk garanton pagesën dhe nuk zëvendëson analizën e investitorit.
Vlerësimi duhet përdorur si një pjesë e procesit së bashku me pasqyrat financiare, dokumentet e emetimit, çmimin, rendimentin, spread-in, likuiditetin dhe skenarët e stresit. Investitori duhet të jetë i kënaqur me kontrollin e vet dhe jo ta mbështesë vendimin vetëm te një simbol krediti.