Nivel historik prej 92.16 lekësh: Euro zhvlerësohet me 27% ndaj monedhës vendase në një dekadë

Monedha vendase po shënon rekorde të reja fuqie ndaj Euros dhe valutave të tjera kryesore, duke prekur nivelin më të ulët historik prej 92.16 lekësh për një euro në ditët e para të shtatorit. Kjo rënie reflekton një tepricë të vazhdueshme dhe strukturore të valutës në tregun vendas, e mbështetur nga një sezon i bollshëm turistik, investimet e huaja direkte dhe një politikë tejet e shtrënguar fiskale e qeverisë.

Përtej rënies prej 4.8% që nga fillimi i vitit dhe 5.8% me bazë vjetore, kjo ecuri konfirmon një tendencë rënëse afatgjatë, ku kursi Euro-Lek është zhvlerësuar me 27% në dekadën e fundit. Forcimi i Lekut nuk kufizohet vetëm te Euro; monedha shqiptare është forcuar me bazë vjetore me 5.3% ndaj Dollarit Amerikan, me 4.6% ndaj Paundit Britanik dhe me 6.4% ndaj Frangës Zvicerane, duke dëshmuar për një mbivlerësim të përgjithshëm të monedhës vendase.

Faktorët strukturorë dhe ndërhyrjet e Bankës Qendrore

Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, ky forcim shpjegohet kryesisht me përmirësimin e Bilancit të Pagesave. Gjatë tremujorit të parë të vitit, deficiti i llogarisë korrente u tkurr me 28%, duke zbritur në 228 milionë euro. Në të njëjtën kohë, investimet e huaja direkte (IHD) prekën një rekord të ri historik prej 404 milionë eurosh, me një rritje prej 11.6% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Krahas flukseve hyrëse private, politika fiskale e qeverisë shqiptare po luan një rol të rëndësishëm në shtrëngimin e ofertës së Lekut në treg. Për 7-mujorin, buxheti i shtetit regjistroi një suficit masiv prej 50.7 miliardë lekësh, duke shënuar një rritje prej 60% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Duke mbajtur sasi të mëdha Leku jashtë qarkullimit, qeveria ka rritur vlerën e monedhës kombëtare.

Ky presion i gjithanshëm ka bërë që edhe ndërhyrjet e Bankës së Shqipërisë të kenë një ndikim të kufizuar. Megjithëse banka qendrore bleu një shifër rekord prej rreth 140 milionë eurosh vetëm në tremujorin e parë për të frenuar rënien, dhe vlerësimet e tërthorta sugjerojnë rritje të blerjeve në vazhdim, tregu ka vazhduar të absorbojë këto ndërhyrje pa treguar shenja korrigjimi të kursit.

Perspektiva e kundërt: Përfitimet e Lekut të fortë

Nga një këndvështrim tjetër, një monedhë vendase e fortë sjell përfitime të pamohueshme për stabilitetin makroekonomik afatshkurtër. Ajo funksionon si një mburojë natyrale kundër inflacionit të importuar, duke i bërë mallrat e konsumit, lëndët e para dhe energjinë e importuar më të lira për qytetarët dhe bizneset shqiptare. Gjithashtu, Leku i fortë lehtëson barrën e borxhit të jashtëm të qeverisë dhe kostot e shërbimit të këtij borxhi, duke përmirësuar treguesit e financave publike në letër.

Megjithatë, ky pozicion injoron dëmin e madh që po u shkaktohet sektorëve prodhues dhe eksportues, të cilët po humbasin me shpejtësi konkurrueshmërinë e tyre në tregjet rajonale dhe globale, duke rrezikuar qëndrueshmërinë afatgjatë të rritjes ekonomike.

Alb.Markets Analysis

Sipas vlerësimit tonë, situata aktuale e kursit të këmbimit tregon se ekonomia shqiptare po kalon në një fazë të re të rrezikshme, ku instrumentet tradicionale monetare po humbasin efikasitetin. Ndërhyrjet masive të Bankës së Shqipërisë – e cila gjatë viteve të kaluara tërhoqi mbi dy miliardë euro nga tregu – nuk po arrijnë të kthejnë trendin nënçmues të Euros.

Kombinimi i një suficiti të lartë buxhetor me flukset e jashtëzakonshme valutore nga turizmi dhe investimet ka krijuar një "stuhi të përsosur" për forcimin e Lekut. Alb.Markets vëren se ndërsa lufta kundër inflacionit mbetet një prioritet, injorimi i dëmit strukturor mbi sektorin eksportues të mallrave dhe shërbimeve mund të çojë në mbylljen e bizneseve të rëndësishme prodhuese dhe rritjen e varësisë së vendit nga importet. Banka Qendrore dhe Qeveria duhet të harmonizojnë më mirë politikat e tyre fiskale dhe monetare për të parandaluar një goditje të pakthyeshme ndaj bazës prodhuese të vendit.

Analiza e Alb.Markets

While a strong Lek helps control inflation and import costs, the rapid and continuous appreciation is eroding the competitiveness of Albanian exporters and domestic producers, while central bank interventions are proving increasingly ineffective against massive structural currency inflows.

Leku i fortë ofron mbrojtje afatshkurtër ndaj inflacionit, por po kthehet në një sfidë strukturore për ekonominë shqiptare. Pa një koordinim më të mirë midis politikës fiskale (pasi suficitet e larta po shtrëngojnë ofertën e Lekut) dhe politikës monetare, eksportet vendase rrezikojnë të humbasin përfundimisht konkurrueshmërinë e tyre.

Çfarë mund ta ndryshojë këtë vlerësim: Një ngadalësim i papritur i flukseve turistike ose investimeve të huaja direkte që do të ulej ofertën e valutës në treg. Ndryshimi i politikës fiskale të qeverisë përmes rritjes së shpenzimeve kapitale në fundvit, gjë që do të hidhte më shumë Lekë në qarkullim. Ndërhyrje edhe më agresive ose ndryshime rregullatore nga Banka e Shqipërisë në tregun valutor.