Prodhimi i brendshëm bruto (PBB) është matësi më i gjerë i prodhimit dhe aktivitetit ekonomik të Shqipërisë. INSTAT e publikon PBB-në çdo tremujor dhe e llogarit me dy qasje kryesore: qasjen e prodhimit dhe qasjen e shpenzimeve.
Me qasjen e prodhimit, PBB-ja ndërtohet nga vlera e shtuar bruto që krijojnë aktivitetet e ndryshme ekonomike. Kjo qasje tregon se cilët sektorë po kontribuojnë në prodhimin kombëtar. Me qasjen e shpenzimeve, ekonomia shihet nga ana e përdorimit të mallrave dhe shërbimeve: konsumi privat, shpenzimet e qeverisë, investimet dhe eksportet neto, pra diferenca ndërmjet eksporteve dhe importeve.
Vlerësimet paraprake dhe rishikimet
INSTAT publikon fillimisht vlerësime tremujore paraprake. Këto vlerësime mbështeten te informacioni i disponueshëm në momentin e publikimit. Më vonë, kur bëhen të disponueshme të dhëna më të plota administrative dhe rezultatet e anketave, PBB-ja mund të rishikohet në kuadër të vlerësimeve strukturore vjetore.
Rishikimi nuk do të thotë domosdoshmërisht se matja e parë ishte e gabuar. Ai pasqyron faktin se një ekonomi e tërë nuk mund të matet menjëherë me informacion të plotë. Për këtë arsye, analisti duhet të dallojë vlerësimin paraprak nga shifra e rishikuar dhe të kuptojë se historia e rritjes mund të ndryshojë kur plotësohen të dhënat.
Pse PBB-ja është vendimtare?
PBB-ja tregon nëse prodhimi kombëtar po zgjerohet apo po tkurret dhe ndihmon në vlerësimin e performancës së përgjithshme ekonomike. Politikëbërësit dhe Banka e Shqipërisë e përdorin për të gjykuar nëse ekonomia po punon mbi apo nën kapacitetin e saj të mundshëm.
Ndryshimet e qëndrueshme në ritmin e rritjes ndikojnë në vendimet e politikës monetare. Një ekonomi që po rritet me forcë mund të krijojë presione mbi çmimet dhe kapacitetet, ndërsa një ekonomi e dobët mund të ketë nevojë për kushte më mbështetëse. Për këtë arsye, ecuria e PBB-së është një nga informacionet që Banka e Shqipërisë merr parasysh kur vlerëson normën bazë të interesit.
Treguesit që ndihmojnë në parashikim
PBB-ja publikohet pasi një pjesë e tremujorit ka përfunduar, ndaj vlerësimi paraprak mbështetet shpesh te tregues të tjerë. Indeksi i tregtisë me pakicë jep informacion për konsumin e familjeve. Të dhënat e tregtisë së jashtme tregojnë ecurinë e eksporteve dhe importeve. Prodhimi industrial dhe aktiviteti i ndërtimit ndihmojnë në vlerësimin e sektorëve prodhues dhe investimeve, ndërsa treguesit e turizmit japin sinjale për shërbimet dhe kërkesën e huaj.
Asnjë prej këtyre treguesve nuk e zëvendëson PBB-në. Vlera e tyre qëndron te mundësia për të krijuar një pamje paraprake të rritjes, përpara se INSTAT të publikojë vlerësimin zyrtar.