Norma e papunësisë në Shqipëri përpilohet çdo tremujor nga INSTAT përmes Anketës së Forcave të Punës. Ajo mat përqindjen e forcës aktive të punës që nuk ka një vend pune, por është duke kërkuar punë në mënyrë aktive.
Ky përkufizim është i rëndësishëm. Jo çdo person që nuk punon klasifikohet automatikisht si i papunë. Treguesi lidhet me forcën aktive të punës dhe me gatishmërinë e përpjekjen për të gjetur punë. Prandaj norma duhet lexuar së bashku me pjesëmarrjen në forcën e punës dhe me numrin e të punësuarve.
Çfarë tregon për shëndetin e ekonomisë?
Norma e papunësisë tregon sa kapacitet i papërdorur ekziston në tregun e punës. Kur ajo bie, tregu mund të jetë duke u shtrënguar: më shumë njerëz gjejnë punë dhe bizneset mund ta kenë më të vështirë të gjejnë punonjës. Në këto kushte mund të shfaqet presion për rritje pagash, i cili mund të mbështesë konsumin, por edhe të shtojë presionin mbi inflacionin e brendshëm dhe çmimet.
Kur papunësia rritet, kjo mund të tregojë se aktiviteti ekonomik po ngadalësohet dhe se bizneset po punësojnë më pak ose po zvogëlojnë stafin. Ndikimi përhapet te të ardhurat e familjeve, besimi konsumator dhe kërkesa për mallra e shërbime.
Sinjalet që mund të shfaqen më herët
Nënindekset e punësimit në anketat e besimit të biznesit tregojnë nëse kompanitë presin të shtojnë apo të pakësojnë vende pune. Të dhënat strukturore të punësimit ndihmojnë për të kuptuar nëse ndryshimi është i përqendruar në disa sektorë apo është më i gjerë.
Sezonaliteti ka peshë të veçantë në turizëm dhe bujqësi, ku kërkesa për punë mund të rritet ose të bjerë në periudha të caktuara të vitit. Edhe regjistrimet e punësimit formal mund të japin informacion shtesë për ndryshimet në tregun e punës.
Një normë e vetme nuk mjafton për të gjykuar drejtimin e tregut. Analiza bëhet më e plotë kur norma e papunësisë shihet bashkë me pjesëmarrjen, punësimin total, punësimin formal dhe informal, pritjet e bizneseve dhe modelet sezonale.