Indeksi i tregtisë me pakicë në Shqipëri përpilohet çdo tremujor nga Instituti i Statistikave, INSTAT. Ai ndjek ecurinë e vëllimit dhe të xhiros së mallrave që u shiten drejtpërdrejt familjeve. Matja përfshin kategori të ndryshme të shitjes me pakicë, si ushqimet, produktet joushqimore dhe karburantet.
Treguesi mbështetet te transaksionet e realizuara nga ana e shitësve me pakicë. Për këtë arsye, ai jep një pamje të afërt me aktivitetin real të konsumit: sa mallra po blejnë familjet dhe si po ndryshon vlera e shitjeve. Vëllimi dhe xhiroja nuk janë e njëjta gjë. Vëllimi lidhet me sasinë e mallrave të shitura, ndërsa xhiroja pasqyron vlerën monetare të shitjeve. Një rritje e xhiros mund të vijë nga shitja e më shumë mallrave, nga çmime më të larta ose nga të dyja së bashku.
Pse ka rëndësi për ekonominë shqiptare?
Konsumi i familjeve është një shtyllë e rëndësishme e aktivitetit ekonomik të brendshëm. Kur shitjet me pakicë zgjerohen vazhdimisht, kjo tregon se familjet po vazhdojnë të shpenzojnë dhe se kërkesa e brendshme po ruan forcën. Në të kundërt, dobësimi i treguesit mund të sinjalizojë se buxhetet familjare janë nën presion ose se konsumatorët po tregohen më të kujdesshëm.
Indeksi ndihmon gjithashtu në vlerësimin e fuqisë blerëse dhe të ecurisë së pagave reale. Nëse të ardhurat rriten më shpejt se çmimet, familjet kanë më shumë hapësirë për konsum. Nëse çmimet rriten më shpejt se të ardhurat, vlera e shitjeve mund të rritet edhe kur sasia reale e mallrave të blera nuk rritet. Prandaj, vëllimi dhe xhiroja duhet të lexohen së bashku.
Çfarë mund ta paralajmërojë ndryshimin e indeksit?
Disa tregues mund të japin sinjale përpara publikimit të të dhënave të shitjes me pakicë. Besimi konsumator tregon nëse familjet ndihen më të sigurta për gjendjen e tyre financiare dhe për ekonominë. Rritja reale e pagave ndikon drejtpërdrejt te fuqia blerëse. Numri i turistëve mund të rrisë kërkesën për ushqime, karburante dhe produkte të tjera, veçanërisht në periudhat sezonale. Edhe remitancat nga jashtë mund të mbështesin të ardhurat dhe shpenzimet e familjeve.
Për një lexim të plotë, indeksi nuk duhet parë vetëm si një numër i izoluar. Ai fiton kuptim kur krahasohet me inflacionin, pagat, besimin e konsumatorëve, turizmin dhe remitancat. Së bashku, këto të dhëna tregojnë nëse kërkesa e familjeve po forcohet apo po humbet ritëm.