Oferta monetare tregon sa euro janë të disponueshme në ekonomi. Ajo llogaritet nga Banka Qendrore Evropiane, e njohur si BQE, dhe përfshin përgjithësisht paranë fizike në qarkullim, fondet në llogaritë bankare dhe instrumente të tregtueshme si fondet e tregut monetar, marrëveshjet e riblerjes dhe letrat me vlerë të borxhit afatshkurtër.
BQE-ja i mbledh këta përbërës për të përllogaritur ofertën e përgjithshme monetare. Për shkak se mbikëqyr bankat, ka qasje në informacionin bankar dhe publikon të dhëna mbi sistemin financiar, ajo mund të paraqesë jo vetëm shumën e përgjithshme të parasë, por edhe përbërjen e saj.
Publikimi i të dhënave M3
Sipas materialit burimor, të dhënat publikohen zakonisht rreth ditës së 28-të të çdo muaji, përgjithësisht në orën 9:00 sipas kohës së Londrës. Ato paraqiten në njoftimin “Zhvillimet monetare në zonën e euros”, i cili informon publikun për sasinë e likuiditetit në sistemin financiar dhe jep hollësi për secilin përbërës. Seritë historike janë gjithashtu të disponueshme.
Kjo e bën M3 një tregues më të gjerë sesa vetëm paraja në dorë. Ai përpiqet të pasqyrojë fondet dhe instrumentet që mund të përdoren relativisht lehtë për pagesa, financim ose investim.
Si ndikon BQE-ja te oferta monetare
BQE-ja është institucion i pavarur, por njëkohësisht përgjegjës ndaj publikut dhe, sipas materialit burimor, ndaj 19 vendeve anëtare që përdorin euron. Kur ajo vlerëson se ekonomia është e dobët dhe ka nevojë për mbështetje, mund të ndjekë një politikë monetare lehtësuese. Materiali përmend tre kanale kryesore:
- uljen e kërkesave për rezerva të bankave evropiane, në mënyrë që më shumë para të mund të qarkullojnë;
- blerjen e obligacioneve nga bankat në këmbim të parasë;
- uljen e normave të interesit për të nxitur huamarrjen dhe investimin.
Nëse ekonomia po mbinxehet dhe duhet ngadalësuar, BQE-ja mund të ndjekë një politikë kufizuese. Në këtë rast mund të rrisë kërkesat për rezerva, t’u shesë obligacione bankave në këmbim të parasë dhe të rrisë normat e interesit për ta bërë huamarrjen më pak tërheqëse.
Kushtet financiare lehtësuese, ose “zbutja” e politikës, priren ta rrisin ofertën monetare. Kushtet kufizuese, ose “shtrëngimi”, synojnë ta frenojnë rritjen e saj dhe ta stabilizojnë likuiditetin.
Ndikimi përtej zonës së euros
Euroja është një nga mjetet më të qëndrueshme dhe më likuide të këmbimit në botë. Materiali e përshkruan BQE-në si bankën e dytë qendrore më të madhe në rang global dhe thekson se vendimet e saj ndiqen nga banka qendrore në shumë vende.
Për shkak të këtij ndikimi, një rritje e ofertës monetare në euro mund të ushtrojë presion që normat globale të interesit të lëvizin më poshtë dhe çmimet globale të lëvizin më lart. Nëse oferta monetare rritet shumë më shpejt se produktiviteti, mund të krijohet inflacion i konsiderueshëm: më shumë euro ndjekin një sasi të pamjaftueshme mallrash dhe shërbimesh.
Shembuj historikë të rritjes së parasë dhe inflacionit
Materiali burimor sjell disa episode kur rritja e shpejtë e ofertës monetare, pa rritje të njëkohshme të produktivitetit, u shoqërua me inflacion të fortë:
- Greqia në vitet 1940;
- Kili në vitet 1970;
- Bolivia në vitet 1980;
- Bullgaria dhe Lituania në vitet 1990;
- Zimbabveja në vitet 2000;
- Venezuela në vitet 2010.
Pandemia e COVID-19 në vitet 2020 solli mbyllje ekonomike që penguan produktivitetin dhe e shtynë ekonominë e euros në recesion. BQE-ja iu përgjigj krizës shëndetësore me politikë monetare lehtësuese dhe e rriti ofertën monetare për të mbështetur ekonominë.
Pritshmëria ishte që presionet inflacioniste të ishin kalimtare. Megjithatë, mungesa e prodhimit e shkaktuar nga mbylljet, e kombinuar me rritjen e parasë, krijoi një forcë shumë më të madhe nga sa pritej dhe çoi në prirjen më të lartë e më këmbëngulëse të inflacionit në dekada.
Lidhja logjike është e drejtpërdrejtë: një rritje e madhe e parasë, ndërkohë që produktiviteti mbetet i dobët, do të thotë më shumë euro që konkurrojnë për më pak mallra dhe shërbime. Ky kombinim mund të ndihmojë në kuptimin pse inflacioni nuk mbetet domosdoshmërisht i përkohshëm.
Çfarë duhet ndjekur për të kuptuar drejtimin e M3
Takimet dhe veprimet e BQE-së, së bashku me zhvillimet në ekonominë e euros, janë thelbësore për të vlerësuar drejtimin dhe ritmin e ofertës monetare. Një qëndrim lehtësues nënkupton prirje për politika më mbështetëse, ndërsa një qëndrim kufizues nënkupton prirje për norma më të larta dhe më pak likuiditet.
Inflacioni vendos kufi politik dhe shoqëror ndaj lehtësimit të tepërt. Njerëzit nuk duan të paguajnë çmime gjithnjë e më të larta, të shohin kursimet në para të humbin vlerë dhe të kenë vështirësi në planifikimin e së ardhmes për shkak të çmimeve të paqëndrueshme e të paparashikueshme.
Pse rritja e parasë nuk është zgjidhje pa kosto
Për qeveritë dhe bankat qendrore mund të jetë joshëse të përpiqen t’i zgjidhin problemet e ndërlikuara duke rritur ofertën monetare. Por pasi inflacioni krijohet dhe rrënjoset në sistemin financiar, heqja e tij mund të jetë e vështirë dhe e dhimbshme.
Mbështetja e rritjes ekonomike vetëm te zgjerimi i ofertës monetare është një zgjidhje afatshkurtër që mund të kërkojë sakrifica më të mëdha në afat më të gjatë. M3 duhet parë së bashku me produktivitetin, inflacionin, normat e interesit dhe qëndrimin e BQE-së.