Indeksi i harmonizuar i çmimeve të konsumit, ose HICP, mat inflacionin e çmimeve: ndryshimin e çmimeve që konsumatorët paguajnë për mallra dhe shërbime në 19 vendet anëtare të Bashkimit Evropian të përfshira në matjen e materialit burimor. Ai është një tregues pasues, sepse pasqyron ndryshime çmimesh që tashmë kanë ndodhur në ekonomi.
Çmimet kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për familjet. Ato përcaktojnë sa duhet paguar për mallrat dhe shërbimet e nevojshme dhe sa fuqi blerëse mbetet nga të ardhurat.
Çfarë përfshin HICP
Raporti jep informacion mbi çmimet e një shporte mallrash dhe shërbimesh që konsumatorët blejnë shpesh dhe për të cilat shpenzojnë një pjesë të madhe të të ardhurave. Strehimi, ushqimi, transporti dhe energjia zënë një pjesë të konsiderueshme të indeksit, sepse familja mesatare shpenzon shumë për këto kategori.
HICP përdoret jo vetëm për matjen e inflacionit. Ai shërben edhe për të përshtatur seri të tjera ekonomike për ndryshimin e çmimeve, si dhe për të indeksuar kontrata tregtare, paga, përfitime të mbrojtjes sociale, instrumente financiare dhe zëra të tjerë. Materiali përmend gjithashtu përdorimin e tij në vlerësimin e monedhës së vjetër të një vendi përpara anëtarësimit në bashkimin monetar të euros.
Si llogaritet dhe kur publikohet
HICP llogaritet nga Eurostat, zyra statistikore e Bashkimit Evropian. Eurostat merr të dhëna çmimesh nga zyrat kombëtare të statistikave, pastaj i bashkon dhe i peshon për të ndërtuar matjen e përbashkët.
Sipas materialit burimor, shifrat publikohen në njoftimin për Indeksin e Harmonizuar të Çmimeve të Konsumit rreth ditës së parë të punës të çdo muaji, në orën 9:00 sipas kohës së Londrës. Një publikim i rishikuar, me informacion më të plotë, jepet rreth ditës së 19-të të muajit, kur bëhen të disponueshme të dhëna më të mira.
Misioni i Eurostat-it është të sigurojë statistika evropiane me cilësi të lartë për vendimmarrjen e sektorit publik dhe privat.
Çfarë tregojnë çmimet për ofertën dhe kërkesën
Presionet mbi çmimet rriten kur kërkesa është e lartë dhe oferta nuk arrin ta përballojë: më shumë fonde konkurrojnë për më pak mallra dhe shërbime. Në drejtimin e kundërt, nëse kërkesa bie ndërsa oferta mbetet e pandryshuar, bizneset mund t’i ulin çmimet për të shitur inventarët.
Pjesëmarrësit e tregut i kushtojnë rëndësi të veçantë ndryshimit vjetor të çmimeve të konsumit. Një përshpejtim i vazhdueshëm e bën jetesën më pak të përballueshme dhe mund të shndërrohet në problem inflacionist afatgjatë.
Inflacioni, politika e BQE-së dhe deflacioni
Për të frenuar inflacionin, për t’i mbajtur pritshmëritë të ankoruara në nivelin e dëshiruar dhe për të rivendosur ekuilibrin ekonomik, BQE-ja mund ta shtrëngojë politikën monetare. Normat më të larta dhe kushtet më të vështira të financimit synojnë ta ulin kërkesën.
Edhe ngadalësimi i fortë i çmimeve ose rënia e tyre e përgjithshme, pra deflacioni, mund të jetë sinjal i rrezikshëm. Ai mund të lidhet me dobësi ekonomike, rritje të dobët të popullsisë ose recesion. Nëse kërkesa bie për një periudhë të gjatë, pagat mund të ulen, papunësia mund të rritet dhe portofolet e investimeve mund të humbin vlerë.
Pas pasojave të deflacionit gjatë Depresionit të Madh të viteve 1930, bankat qendrore kanë qenë të kujdesshme ndaj rënies së qëndrueshme të çmimeve. Ato kanë preferuar një rritje të butë dhe të parashikueshme të çmimeve, që mbështet rritjen ekonomike dhe të popullsisë. Materiali burimor vendos objektivin e inflacionit të BQE-së në 2%.
Euroja, tregtia dhe tregjet financiare
Nëse BQE-ja ndjek politikë kufizuese, kërkesa mund të dobësohet si brenda zonës së euros, ashtu edhe jashtë saj. Rritja e normave mund ta forcojë euron, por një euro më e fortë i bën eksportet më të shtrenjta për blerësit e huaj dhe mund ta dëmtojë konkurrueshmërinë tregtare.
Efekti valutor mund të ulë vlerën në euro të shitjeve dhe fitimeve globale të korporatave të BE-së. Edhe tregjet në zhvillim mund të përballen me vështirësi, sepse duhet të prodhojnë më shumë për të fituar të njëjtën sasi eurosh ose “monedhe të fortë”.
Episodet inflacioniste që kërkojnë shtrëngim nga BQE-ja mund të ushtrojnë presion mbi çmimet e aksioneve dhe obligacioneve.
Treguesit që ndihmojnë në parashikimin e inflacionit
Për të vlerësuar drejtimin e ardhshëm të inflacionit në zonën e euros, materiali sugjeron ndjekjen e disa burimeve:
- Rritja e ofertës monetare, për të parë nëse ka shumë para në sistem pa rritje përkatëse të produktivitetit.
- Çmimet ditore të mallrave, sepse mallrat janë inpute për produkte dhe shërbime dhe ndikojnë çmimet e shitjes.
- Punësimi, papunësia dhe pagat, për të kuptuar sa i ngushtë është tregu i punës.
- Tregtia me pakicë, e cila tregon sa e fortë është kërkesa dhe sa e “nxehtë” është ekonomia.
Përshpejtimi i pagave mund t’i rrisë shpenzimet e bizneseve dhe ta bëjë inflacionin më të lartë e më rezistent.
Pse HICP është thelbësor
Inflacioni ngushton buxhetet, ul fuqinë blerëse dhe e vështirëson planifikimin e shpenzimeve. Episodet e forta inflacioniste mund të përfundojnë në recesion, sepse bankat qendrore detyrohen ta shtrëngojnë politikën për ta frenuar rritjen e çmimeve dhe për ta rivendosur ekuilibrin.
Një pjesë thelbësore e analizës ekonomike është të vlerësohet jo vetëm nëse çmimet po rriten apo po bien, por edhe sa shpejt, sa gjerësisht dhe sa qëndrueshëm po ndodh ndryshimi.