Prodhimi i brendshëm bruto, ose PBB-ja, mat madhësinë e përgjithshme të ekonomisë. Në mbarë botën përdoret si një lloj dëftese që tregon sa e madhe është një ekonomi dhe sa shpejt po zgjerohet ose po tkurret.
Sipas formulimit të materialit burimor, PBB-ja llogaritet nga përdorimet përfundimtare të mallrave dhe shërbimeve të matura me çmimet e konsumit, duke marrë parasysh eksportet neto, pra diferencën ndërmjet eksporteve dhe importeve.
Si përpilohet PBB-ja evropiane
PBB-ja llogaritet nga Eurostat. Zyrat kombëtare të statistikave përgatisin vlerësimet duke bashkuar informacion nga:
- regjistrimet e popullsisë;
- regjistrat e punësimit;
- tatimet mbi të ardhurat;
- anketat e forcës së punës;
- anketat e kostos së punës;
- anketat e prodhimit të bizneseve.
Eurostat-i i grumbullon këto të dhëna, i peshon dhe krijon agregate të veçanta për 19 vendet e zonës së euros dhe 27 vendet e Bashkimit Evropian.
Publikimi, rishikimet dhe raporti vjetor
Raporti del çdo tremujor, së bashku me të dhënat e punësimit, zakonisht pranë ditës së 30-të të muajit, rreth një muaj pas tremujorit të referencës, në orën 9:00 sipas kohës së Londrës.
Më pas publikohen edhe tre rishikime, kur bëhet i disponueshëm informacion më i saktë. Raporti vjetor, i publikuar në qershorin që pason vitin e referencës, jep hollësi më të plota për rritjen sipas industrive, konsumin, investimet dhe të ardhurat.
Pse PBB-ja është themel për tregjet financiare
PBB-ja reale, e përshtatur për inflacionin dhe sezonalitetin, tregon nëse ekonomia po rritet shpejt, ngadalë apo po hyn në recesion. Materiali thekson ndryshimin tremujor të normës së annualizuar të PBB-së reale si një nga matjet më të ndjekura nga pjesëmarrësit e tregut.
Një rënie e PBB-së reale tregon tkurrje të aktivitetit ekonomik. Kur kryhen më pak transaksione dhe ka më pak nxitje për investim, kompanitë e kanë më të vështirë të rriten në mënyrë kolektive.
Përdorimi i PBB-së si masë e përbashkët e rritjes ndihmon të krahasohen ekonomitë dhe të identifikohet se cilat po zgjerohen më shpejt e cilat po mbeten pas.
Zinxhiri pozitiv i rritjes ekonomike
Rritja e PBB-së mund të krijojë një seri efektesh pozitive:
- bizneset kanë më shumë nxitje për të investuar;
- konsumatorët bëhen më optimistë dhe shpenzojnë më shumë;
- qeveritë mbledhin më shumë të ardhura tatimore nga aktiviteti i fortë;
- punëtorët mund të përfitojnë paga më të larta;
- kompanitë mund të rrisin të ardhurat dhe fitimet;
- qeveritë fitojnë më shumë hapësirë fiskale.
Nëse PBB-ja e BE-së bie, ekziston mundësia që ngadalësimi të përhapet edhe në pjesë të tjera të botës, për shkak të ndikimit të konsumatorëve, kompanive dhe investitorëve evropianë. Materiali e vendos ekonominë e euros në rreth 15% të PBB-së globale.
Rritja më e fortë mund të shoqërohet me çmime më të larta të aksioneve dhe norma interesi më të larta, si dhe me më shumë mirëqenie dhe mundësi. Lexime më të dobëta mund të ulin kthimet nga investimet dhe mundësitë për individët, bizneset dhe qeveritë.
Treguesit paraprirës të PBB-së
Për të parashikuar PBB-në, materiali sugjeron ndjekjen e një grupi treguesish paraprirës:
- sentimenti ekonomik;
- lejet e ndërtimit;
- PMI-ja e prodhimit;
- tregtia me pakicë;
- kurba e rendimenteve;
- oferta monetare.
Këta tregues mbulojnë forcën dhe besimin e konsumatorëve e bizneseve, sektorët intensivë në kapital si prodhimi dhe pasuritë e paluajtshme, presionet inflacioniste në formim dhe nivelin e ekuilibrin e normave të interesit.
Normat e interesit dhe “ulja e butë”
Normat më të larta dhe kushtet më të shtrënguara të kreditimit zakonisht e pengojnë rritjen e PBB-së dhe mund të paraprijnë recesionin. Materiali thekson se bankat qendrore historikisht e kanë pasur të vështirë të realizojnë një “ulje të butë”.
Ulja e butë është skenari ideal kur ekonomia po rritet shumë shpejt ose inflacioni është tepër i lartë dhe banka qendrore e shtrëngon politikën aq sa ta freskojë ekonominë, por jo aq sa të shkaktojë recesion.
Problemi është saktësia: pasi normat fillojnë të rriten, ekziston rreziku që shtrëngimi të kalojë nivelin e nevojshëm. Është e vështirë të përcaktohet masa “pikërisht e duhur” për të ulur inflacionin pa shkaktuar rënie ekonomike.
PBB-ja dhe drejtimi i tregjeve
Kur publikimi surprizon fort në njërin drejtim, PBB-ja mund të bëhet shtytësi kryesor i prirjes së tregut. Për këtë arsye, ekonomistët dhe pjesëmarrësit e tregut përdorin gjerësisht treguesit paraprirës për të parashikuar rezultatin.
PBB-ja është një barometër i mundësive dhe mirëqenies. Në vendimet globale të investimit është e rëndësishme të ndiqet nëse rritja po përshpejtohet, po ngadalësohet apo po kthehet në tkurrje.
Materiali e përmbledh lidhjen në mënyrë të prerë: aktivet financiare nuk mund të rriten në mënyrë të qëndrueshme nëse PBB-ja vazhdon të bjerë. Rritja e fortë ekonomike krijon bazë më të favorshme për rritjen e vlerës së aktiveve.