A mundet turizmi sezonal të shpëtojë prodhuesit e akullores artizanale nga dominimi 83% i importeve?

Sektori i prodhimit të akullores në Shqipëri po kalon një krizë të thellë strukturore, ku produktet vendase po humbasin me shpejtësi terren përballë importit. Sipas të dhënave të fundit nga Ministria e Bujqësisë, në vitin 2025 prodhimi vendas ra me 40%, duke zbritur në vetëm 643 tonë, pas një periudhe të shkurtër rimëkëmbjeje në vitet 2023-2024, kur prodhimi pati arritur deri në 1,001 tonë. Kjo rënie reflektohet drejtpërdrejt në strukturën e tregut: akullorja vendase zë vetëm 17% të tregut, ndërsa importet kanë marrë kontrollin absolut me 83% të pjesës totale.

Ky dominim i huaj nuk është thjesht një trend kalimtar, por pasojë e kostove të larta të lëndëve të para, mungesës së subvencioneve shtetërore dhe mungesës akute të fuqisë punëtore. Për më tepër, prodhuesit vendas paralajmërojnë një rritje të çmimeve të akullores artizanale me 18% deri në 70% për sezonin e ardhshëm, ku një kupë akullore pritet të arrijë në 170-200 lekë, nga 100-150 lekë që varion aktualisht në zonat qendrore. Kjo rritje rrezikon ta kthejë akulloren vendase në një produkt të papërballueshëm për konsumatorin e thjeshtë.

Kostot e Lëndëve të Para dhe Presioni i Importit

Ndryshe nga produktet e importit, që janë kryesisht industriale dhe të ambalazhuara me kosto të ulët për njësi, prodhuesit shqiptarë bazohen kryesisht te modeli artizanal. Ky model kërkon qumësht të freskët lope, i cili blihet nga fermat vendase me çmime të larta që variojnë nga 110 deri në 150 lekë për litër. Përveç qumështit, përbërësit e tjetër cilësorë vijnë ekskluzivisht nga importi.

Ferdinand Bregu, themeluesi i rrjetit të akulloreve artizanale "La Nocciola", shpjegon se rritja e çmimeve globale ka goditur direkt punishtet e tyre:

Për këto arsye, kostoja e prodhimit të akullores artizanale do të vijojë të mbetet e lartë, pasi prodhuesi nuk bën kompromis me cilësinë. Akullorja është me shije natyrale. Në kosto ndikojnë edhe lëndët e para që furnizohen nga jashtë. Për shembull, çmimi i kakaos është dyfishuar, ndërsa çmimi i pistajës është rritur me rreth 50% për shkak të kërkesës së lartë të krijuar nga ëmbëlsira e famshme 'Dubai'. [ATTRIBUTION: Ferdinand Bregu, themelues i "La Nocciola"]

Shpërndaje citimin

Barra Fiskale: Rajoni me Modele më Favorizuese

Prodhuesit lokalë ndjehen të penalizuar nga sistemi aktual fiskal në Shqipëri, duke kërkuar lehtësime në TVSH ose rikthimin e skemave të subvencionimit. Gazmend Hakiki, bashkëthemelues i markës "Mango", vë në dukje se vendet e rajonit përdorin modele shumë më elastike. Në Maqedoninë e Veriut, për shembull, aplikohet një TVSH e diferencuar prej 5% për produktet që merren me vete ("to go"), ndërsa në Kroaci prodhuesit përfitojnë nga rimbursimi i TVSH-së dhe blerjet e lëndëve të para pa TVSH brenda BE-së.

Nga ana tjetër, skema e subvencionimit të TVSH-së prej 20% për përpunuesit e qumështit në Shqipëri, e cila funksionoi në vitet 2014-2017, u hoq plotësisht në vitin 2022. Edhe pse nga 1 janari 2026 është planifikuar rikthimi i një skeme me normë 10%, prodhuesit vlerësojnë se kjo nuk mjafton për të kompensuar rritjen e kostove të tjera operative.

Analiza e Alb.Markets

Rënia prej 40% e prodhimit vendas në vitin 2025 tregon se industria shqiptare e akullores ndodhet në një udhëkryq të rrezikshëm. Strategjia e prodhuesve vendas për t'u fokusuar te cilësia artizanale ("prodho pak dhe mirë") ka vlerë, por është e paqëndrueshme ekonomikisht pa një konsolidim të tregut ose pa mbështetje institucionale. Kur 83% e tregut dominohet nga importi, prodhimi lokal humb fuqinë negociuese ndaj furnizuesve dhe përballet me rrezikun e margjinalizimit të plotë.

Paralajmërimi për rritjen e çmimit të kupës së akullores deri në 200 lekë (ose deri në 2,400 lekë për kilogram) mund të krijojë një efekt negativ në kërkesë. Ndërsa turistët e huaj e shohin këtë çmim si të lirë krahasuar me vendet e tyre të origjinës, për konsumatorin vendas kjo rritje është e papërballueshme. Ekziston një rrezik real që akullorja artizanale të kthehet në një produkt sezonal të destinuar vetëm për zonat turistike, duke lënë tregun e gjerë të konsumit të përditshëm tërësisht në dorë të importeve industriale.

Argumenti kundër dhe kufizimet: Disa analistë të tregut mund të argumentojnë se rritja e fluksit të turistëve të huaj mund të kompensojë plotësisht rënien e konsumit vendas, duke siguruar marzhe më të larta fitimi për bizneset që operojnë në pikat kyçe turistike. Megjithatë, ky vlerësim është i kufizuar. Turizmi në Shqipëri mbetet tejet sezonal (kryesisht i përqendruar në 3 muaj të verës), ndërsa bizneset kanë kosto fikse për qiratë, taksat dhe pagat që shtrihen përgjatë gjithë vitit. Mbështetja ekskluzive te turistët e huaj e bën industrinë jashtëzakonisht të prekshme ndaj faktorëve të jashtëm.

Pa një reformë fiskale që do të diferenconte TVSH-në për prodhimin artizanal dhe pa një mbështetje reale për fermat e qumështit, prodhuesit vendas do ta kenë pothuajse të pamundur të thyejnë dominimin e importeve, të cilat tashmë po rriten përsëri me 18% në gjysmën e parë të vitit 2026.